Ukrayna-Rusya savaşı Karadeniz’deki sıcak çatışmaları ticaret hatlarına taşıyarak sivil seyrüsefer güvenliğini tamamen ortadan kaldırdı.
Dolayısıyla Rusya’nın Novorossiysk Limanı’na seyreden ticaret gemileri Ukrayna güçlerince, Ukrayna’nın Odessa Limanı’na yönelen gemiler ise Rusya tarafından hedef alınıyor.
Su ticari koridorun kilitlenmesi dünyanın en büyük tahıl ihracatçılarının stoklarını işlevsiz kıldı.
O Silolar ağzına kadar dolu
Bu kapsamda uluslararası tarım örgütleri ve küresel emtia analizlerine göre Karadeniz’deki tıkanıklık, küresel gıda zincirinin merkezindeki iki ülkede devasa bir depolama krizine yol açtı.
Dünya buğday ihracatının yaklaşık %20'sini tek başına üstlenen Rusya’nın elinde, rekor rekolte ve ihracat engelleri nedeniyle 60 milyon tona yakın buğday ve tahıl stoku bulunuyor.
Dolayısıyla Karadeniz limanlarının kilitlenmesiyle bu ürünler liman silolarında ve depolarda hapsolmuş durumda.
On milyonlarca ton tahıl hapsoldu
Yine benzer bir tablo Ukrayna tarafında da yaşanıyor.
Savaş öncesinde küresel ayçiçeği yağının %46'sını, mısırın %12'sini ve buğdayın %9'unu sağlayan Ukrayna'da, liman sevkiyatlarının durması sebebiyle silolarda ve geçici depolama tesislerinde 30 ila 35 milyon ton civarında tahıl ve yağlı tohum bekletiliyor.
İki ülkede pazara sunulamayan toplam tahıl miktarının 100 milyon tona yaklaşması, yaklaşan yeni hasat dönemi öncesinde ürünlerin depolarda çürüme riskini doğuruyor.
Başkent Ankara diplomasiyi hızlandırdı
Bu gerçekler karşısında 2022 yılında Türkiye’nin stratejik arabuluculuğunda Rusya, Ukrayna ve Birleşmiş Milletler (BM) arasında imzalanan Karadeniz Tahıl Girişimi (Black Sea Grain Initiative), savaş şartlarına rağmen küresel gıda krizini engellemiş ve özellikle Afrika ile Orta Doğu ülkeleri için can damarı olmuştu.
Yine de mekanizmanın işlevsizleşerek koridorun tamamen kapanması üzerine Türkiye, yeni bir güvenlik koridoru için arabuluculuk rolünü yeniden üstlendi.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile Dışişleri Bakanlığı yetkililerinden edinilen bilgilere göre Ankara, hem Moskova hem de Kiev yönetimiyle diplomatik temaslarını kesintisiz ve hızlandırılmış bir şekilde yürütüyor.
GIDADA ALARM DURUMU
Uzmanlar sevkiyatın tamamen durmasının yıkıcı etkilerine dikkat çekiyor.
Ürünler dünyaya açılamadığı için fiyatlar şimdiden yüzde 4-4,5 arttı. İki ay içinde sorun çözülmezse artış yüzde 10’ları geçebilir.
Krizin Türkiye’nin hammadde tedarikine ve ihracat gücüne yönelik olumsuz etkiler yüksek.
İç pazarda arz sorunu bulunmazken, devasa ihracat pazarının tehdit altında.
Asıl risk işlenmiş tahıl ihracatında.
Türkiye Ukrayna ve Rusya’dan aldığımız tahılları işleyerek dünya pazarlarına ihraç edir.
Geçen yıl bu yolla 13 milyar dolar tutarında ihracat gerçekleştirildi.
Bu yıl da benzer bir rakamı hedeflendi.
Bu ürünler katma değeri son derece yüksek, ülke ekonomisine ciddi döviz girdisi sağlayan kalemler.
Tahıl koridoru yeniden açılmazsa uzun vadede ihracatın telafisi güç kayıplar yaşanabileceğine dikkat çekiliyor.
ANKARA MOSKOVA KİEV ÜÇGENİ
Öte yandan yetkililer, yürütülen hassas diplomasiden olumlu bir sonuç alınması ve tarafların uzlaşacağı yeni bir seyrüsefer güvenlik mekanizmasının kurulması halinde, hem Karadeniz'deki Türk deniz ticareti filosunun güvenceye alınacağını hem de küresel gıda fiyatları üzerindeki devasa artış baskısının kırılacağını belirtiyor. Ankara-Moskova-Kiev üçgenindeki görüşmelerin seyri önümüzdeki haftalarda netleşecek.
