Kamuoyunda uzun süredir tartışılan 12. Yargı Paketi, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda kabul edildi. Farklı hukuk alanlarında değişiklikler içeren düzenlemenin en çok dikkat çeken başlıklarından biri, banka hesabı, kart veya ödeme aracı bilgilerini başkalarına kullandırdığı için dolandırıcılık suçuna iştirakle yargılanan kişilerin hukuki durumu oldu.

Kamuoyunda bu kişiler genellikle “IBAN mağdurları” olarak adlandırılıyor. Ancak IBAN mağdurları ifadesi, Türk Ceza Kanunu’nda tanımlanmış bağımsız bir suç veya hukuki statü değildir. Bu kavram çoğunlukla banka hesabı dolandırıcılık suçunda kullanılan, bu nedenle hakkında soruşturma açılan, dava açılan veya ceza verilen kişiler için kullanılmaktadır.

Yeni düzenlemeyle birlikte banka hesabını kullandıran herkesin doğrudan beraat edeceği veya cezasının tamamen ortadan kalkacağı yönünde bir sonuç doğmamaktadır. 12. Yargı Paketi kapsamında kabul edilen hüküm, belirli şartları taşıyan kişiler bakımından cezanın yarı oranında indirilmesini öngörmektedir.

IBAN Mağdurlarını İlgilendiren Düzenleme Ne Getiriyor?

12. Yargı Paketi kapsamında Türk Ceza Kanunu’nun nitelikli dolandırıcılık suçunu düzenleyen 158. maddesine yeni bir hüküm eklenmesi kabul edildi. Bu hüküm, dolandırıcılık suçuna iştirak eden ancak suça katkısı yalnızca hesap, kart veya ödeme aracı kullandırmakla sınırlı kalan kişiler açısından özel bir ceza indirimi getiriyor.

Düzenlemenin kapsamına girebilecek araçlar arasında şunlar bulunuyor:

• Banka hesabı ve IBAN bilgileri,
• Banka veya kredi kartları,
• Mobil bankacılık erişim bilgileri,
• Ödeme kuruluşlarındaki hesaplar,
• Aracı kurum hesapları,
• Kripto varlık hizmet sağlayıcılarındaki hesaplar,
• Bu hesapların kullanılmasını sağlayan bilgi ve araçlar.

Buna göre kişinin dolandırıcılık suçundaki katkısı yalnızca bu bilgi veya araçları başkasına vermekle sınırlı kalmışsa, verilecek cezanın yarı oranında indirilmesi gündeme gelebilecek.

Düzenlemenin amacı, dolandırıcılık organizasyonunu kuran ve yöneten kişilerle yalnızca hesabını kullandırarak sınırlı katkı sağlayan kişilerin aynı ceza sorumluluğuna tabi tutulmasının önüne geçmektir. Ancak bu ayrım her dosyada mahkeme tarafından somut delillere göre yapılacaktır. TBMM’de kabul edilen düzenleme de indirimin hesabını veya kartını kullandıran herkese koşulsuz uygulanmasını öngörmemektedir.

IBAN Mağdurlarına Af Çıktı mı?

12. Yargı Paketi’nin kabul edilmesinin ardından en fazla araştırılan konuların başında “IBAN mağdurlarına af çıktı mı?” sorusu geliyor. Yeni düzenleme hukuken genel af veya özel af niteliğinde değildir.

Af düzenlemelerinde suçun veya cezanın kanunda belirtilen ölçüde ortadan kaldırılması söz konusu olabilir. 12. Yargı Paketi kapsamında kabul edilen hüküm ise dolandırıcılık suçunun varlığını ortadan kaldırmamakta, yalnızca belirli şartları taşıyan iştirakçiler hakkında ceza indirimi getirmektedir.

Bu nedenle düzenleme:

• Bütün IBAN dosyalarını kendiliğinden sona erdirmez,
• Verilmiş mahkûmiyet kararlarını otomatik olarak kaldırmaz,
• Her sanık hakkında beraat kararı verilmesini sağlamaz,
• Her hükümlünün doğrudan tahliye edilmesi sonucunu doğurmaz,
• Hesabını kullandıran herkesi düzenleme kapsamına almaz.

Yeni hükmün uygulanabilmesi için kişinin suça hangi şekilde katıldığı ve katkısının hangi eylemlerden oluştuğu incelenecektir. Düzenlemenin kapsamı, uygulanma şartları ve kesinleşmiş dosyalara etkisi hakkında hazırlanan ayrıntılı IBAN mağdurları incelemesinde konu farklı yargılama aşamaları yönünden ele alınmaktadır.

Hesabını Kullandıran Herkes Ceza İndirimi Alabilecek mi?

Banka hesabını veya kartını başkasına kullandıran herkesin yeni düzenlemeden yararlanması mümkün değildir. Ceza indiriminin uygulanabilmesi için öncelikle kişinin dolandırıcılık suçuna iştirak ettiğinin belirlenmesi gerekir.

Bunun yanında kişinin katkısının yalnızca hesabı, kartı veya erişim bilgilerini vermekle sınırlı kalması aranacaktır. Kişinin dolandırıcılığın planlanması veya gerçekleştirilmesinde başka görevler üstlenmesi hâlinde yeni indirim uygulanmayabilir.

Örneğin kişinin aşağıdaki eylemlerde bulunması, katkısının yalnızca hesap kullandırmakla sınırlı olmadığını gösterebilir:

• Mağdurlarla doğrudan iletişim kurması,
• Sahte ilan veya internet içeriği hazırlaması,
• Dolandırıcılık görüşmelerini yürütmesi,
• Hesaba gelen parayı çekmesi veya aktarması,
• Para transferlerini organize etmesi,
• Başka hesap sahipleri bulması,
• Hesap sahiplerine komisyon dağıtması,
• Diğer şüpheli veya sanıklarla koordineli hareket etmesi.

Buna karşılık kişi yalnızca hesabını belirli bir ücret karşılığında vermiş ve dolandırıcılık organizasyonu içinde başka bir görev almamışsa, yeni ceza indiriminin uygulanması gündeme gelebilir. Yine de bu durum tek başına yeterli değildir. Mahkeme, kişinin suçtan haberdar olup olmadığını, hangi amaçla hareket ettiğini ve sağlanan menfaatin niteliğini ayrıca değerlendirecektir.

Suçtan Haberi Olmayan Kişilerin Durumu

IBAN mağdurlarıyla ilgili tartışmalarda ceza indirimi ile beraat kavramlarının birbirinden ayrılması gerekir. Kişinin hesabının dolandırıcılıkta kullanılacağını bilmemesi hâlinde temel hukuki sorun cezanın indirilmesi değil, kişinin suç kastının bulunup bulunmadığıdır.

Bir kişi banka hesabını gündelik bir işlem, iş başvurusu, borç ödemesi veya başka bir gerekçeyle paylaşmış olabilir. Hesabın daha sonra bilgisi dışında dolandırıcılık suçunda kullanılması, hesap sahibinin otomatik olarak suça iştirak ettiği anlamına gelmez.

Bu durumda kişinin dolandırıcılık suçunu bildiğinin ve suçun gerçekleştirilmesine katkı sağlama iradesiyle hareket ettiğinin ispatlanması gerekir. Suç kastı ve iştirak iradesi ispatlanamazsa beraat kararı gündeme gelebilir.

Buna karşılık kişi hesabını dolandırıcılık amacıyla kullanılacağını bilerek vermişse ancak bunun dışında bir rol almamışsa beraat yerine yeni ceza indiriminin uygulanması tartışılacaktır. Bu ayrım, dosyada kurulacak savunmanın ve yapılacak hukuki değerlendirmenin temelini oluşturur.

IBAN Dosyalarında Hangi Deliller İnceleniyor?

Banka hesabının dolandırıcılık suçunda kullanıldığı dosyalarda yalnızca hesabın kimin adına kayıtlı olduğuna bakılması yeterli değildir. Kişinin suçtaki rolünün belirlenebilmesi için banka kayıtları, iletişim verileri ve dijital deliller birlikte değerlendirilir.

Bu kapsamda özellikle şu deliller önem taşır:

• Hesaba giren ve çıkan para hareketleri,
• Paranın hangi hesaplara gönderildiği,
• Paranın hesaba girdikten ne kadar sonra çekildiği,
• ATM veya banka şubesi kamera kayıtları,
• Mobil bankacılık girişlerinde kullanılan cihazlar,
• IP adresleri ve oturum kayıtları,
• Telefon görüşmeleri ve mesajlaşmalar,
• Hesap sahibinin diğer şüphelilerle bağlantısı,
• Hesabın kullandırılması karşılığında alınan ücret,
• Banka kartının ve mobil bankacılık şifresinin kimde olduğu,
• Hesap sahibinin mağdurlarla iletişiminin bulunup bulunmadığı.

Bu deliller, kişinin yalnızca hesabını kullandıran sınırlı bir iştirakçi mi yoksa dolandırıcılık organizasyonunda aktif rol alan bir kişi mi olduğunun belirlenmesinde kullanılabilir.

Devam Eden Davalar Yeni Düzenlemeden Etkilenecek mi?

Yeni hükmün yürürlüğe girmesiyle birlikte soruşturma veya ilk derece mahkemesi aşamasında bulunan dosyalarda lehe kanun hükümlerinin değerlendirilmesi mümkün olacaktır.

Mahkemeler, sanığın fiilinin yeni düzenleme kapsamına girip girmediğini inceleyecektir. Kişinin katkısının yalnızca hesabını veya kartını kullandırmakla sınırlı olduğu sonucuna ulaşılırsa ceza yarı oranında indirilebilecektir.

Ancak her dosyada aynı kararın verilmesi beklenmemelidir. Sanığın banka hareketleri, mesaj kayıtları, elde ettiği menfaat ve diğer kişilerle ilişkisi yeni hükmün uygulanıp uygulanmayacağını doğrudan etkileyebilir.

İstinaf ve Yargıtay Aşamasındaki Dosyalar

12. Yargı Paketi, hüküm verilmiş ancak henüz kesinleşmemiş bazı dosyalar bakımından da özel geçiş hükümleri içeriyor.

Yeni ceza indiriminin uygulanma ihtimali bulunan ve istinaf incelemesinde olan dosyaların ilk derece mahkemesine gönderilmesi gündeme gelebilecek. İlk derece mahkemesi, sanığın suçtaki rolünü yeni düzenleme çerçevesinde yeniden değerlendirebilecek.

Yargıtay veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı aşamasında bulunan dosyalarda da dosyanın bulunduğu birim ve yargılama aşamasına göre farklı işlemler yapılabilecek. Bu nedenle yalnızca dosyanın Yargıtayda olması, yeni hükmün otomatik olarak uygulanacağı anlamına gelmez.

Kesinleşmiş IBAN Dosyaları Yeniden İncelenebilir mi?

Ceza hukukunda sonradan yürürlüğe giren kanunun failin lehine olması hâlinde lehe kanunun uygulanması ilkesi geçerlidir. Bu nedenle yeni düzenlemenin şartlarını taşıyan kesinleşmiş dosyalar bakımından uyarlama yargılaması gündeme gelebilir.

Mahkeme, hükümlünün eyleminin yeni düzenleme kapsamına girip girmediğini inceleyebilir. Kişinin katkısının yalnızca hesap veya ödeme aracı kullandırmakla sınırlı olduğu belirlenirse ceza yeniden hesaplanabilir.

Ancak kesinleşmiş bütün dolandırıcılık dosyalarının kendiliğinden yeniden açılması söz konusu değildir. Yeni hükmün uygulanabilmesi için kişinin dosyasının ve suçtaki rolünün düzenlemede aranan şartlara uygun olması gerekir.

Uyarlama sonucunda cezanın azalması, hükümlünün infazda geçirdiği süreye göre tahliye ihtimali doğurabilir. Buna rağmen düzenleme doğrudan veya otomatik tahliye hükmü olarak değerlendirilmemelidir.

Etkin Pişmanlık ve Zararın Giderilmesi

Yeni düzenleme, bazı kesinleşmiş dosyalarda mağdur zararının giderilmesine bağlı olarak etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasına ilişkin özel bir imkân da içeriyor.

Şartları taşıyan ve hakkında daha önce etkin pişmanlık hükmü uygulanmayan bazı hükümlüler, mahkeme tarafından yapılacak ihtardan itibaren belirlenen süre içinde mağdur zararını tamamen gidererek ilave ceza indiriminden yararlanabilir.

Buradaki süre genel bir başvuru veya itiraz süresi değildir. Süre, mahkemenin ihtarıyla başlayacak zarar giderme süresidir. Zararın tamamen giderilmemesi hâlinde yalnızca ödeme yapılacağı yönündeki beyana dayanılarak infazın durdurulması veya tahliye kararı verilmesi beklenmemelidir.

IBAN Mağdurları İçin Süreç Nasıl İlerleyecek?

12. Yargı Paketi kapsamında kabul edilen düzenleme, IBAN mağdurları açısından önemli bir değişiklik oluşturmakla birlikte her dosyada aynı sonucu doğurmayacaktır.

Bir dosyada öncelikle şu sorulara cevap verilmesi gerekir:

• Kişi hesabını hangi amaçla kullandırdı?
• Hesabın suçta kullanılacağını biliyor muydu?
• Karşılığında maddi menfaat elde etti mi?
• Dolandırıcılık organizasyonunda başka bir görev aldı mı?
• Mağdurlarla doğrudan iletişim kurdu mu?
• Para transferlerini veya hesap zincirini yönetti mi?
• Dosya soruşturma, dava, istinaf, Yargıtay veya infaz aşamasında mı?

Bu soruların cevapları, yeni hükmün uygulanması, beraat ihtimali, ceza indirimi ve olası tahliye sonucu bakımından belirleyici olacaktır.

12. Yargı Paketi ile IBAN mağdurlarına genel af getirilmemiştir. Bunun yerine, dolandırıcılık suçuna katkısı hesap veya ödeme aracı kullandırmakla sınırlı kalan belirli iştirakçiler için yarı oranında ceza indirimi kabul edilmiştir.

Düzenlemenin somut dosyalardaki etkisi, kanunun yürürlüğe girmesi ve mahkemelerin yeni hükmü uygulamasıyla daha belirgin hâle gelecektir. Bu nedenle özellikle devam eden, kanun yolu incelemesinde veya infaz aşamasında bulunan dosyaların yeni düzenlemenin şartları bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.