Dijitalleşen finans dünyasında nakit paranın gücü azalıyor gibi görünse de sokaktaki gerçekler çok farklı. Bir sabah dolmuşa binmek, fırından simit almak ya da eczaneden ilaç almak isteyen vatandaşlar, ceplerindeki 200 TL’lik banknotlara sıkışıp kaldı. Bankaların operasyonel maliyetleri düşürmek amacıyla ATM'lerdeki 20 ve 50 TL'lik kasetleri iptal etmesi, çarşı pazarda ipleri kopardı.
Türkiye Gazetesi'nden Kaan Zenginli'nin dikkat çektiği rapor, dar gelirliyi ve öğrencileri vuran acı bir gerçeği gözler önüne seriyor. Birmanyasında bankamatikte en düşük para çekme limiti 100 TL'ye fırladı. Hesabında 40 TL, 60 TL ya da 75 TL gibi küsuratlı parası olanlar artık parasına dokunamıyor. Bu küçük bakiyeler, dijital ortamda harcanmadığı sürece adeta bankaların kasasında kilitli kalmış durumda.
Nakit döngüsündeki bu ani kuraklık, en çok bakkal, tekel bayii, eczane ve pazarcı esnafını vurdu. Gün boyu 200 TL uzatan müşterilere para üstü yetiştiremeyen işletmeler yaratıcı ama bir o kadar da düşündürücü çözümlere başvuruyor. Pazar tezgahlarına "Bozuk para bulunur" ilanları asılırken, piyasada gayriresmi bir "komisyonlu para bozma" sektörü türedi. Hatta bazı fırınlar, kendilerine bozuk para getiren müşterilerine ücretsiz ekmek vaat ediyor.
Yaşanan krizin perde arkasını aralayan Ekonomist Ahmet Karaoğlu, durumun sadece bankaların keyfi bir seçimi olmadığını vurguluyor. Bankamatik haznelerinin fiziki bir sınırı olduğunu belirten Karaoğlu, işlem hacimleri büyüdükçe büyük banknotlara geçişin zorunlu hale geldiğini ifade ediyor. Ancak bu durumun sokaktaki faturası oldukça ağır.
Karaoğlu'na göre para üstü veremeyen işletmeler fiyatları mecburen yukarı yönlü yuvarlıyor. Bu durum, dar gelirlinin cebinden çıkan küçük kuruşların birikerek ciddi bir gizli enflasyon dalgası yaratmasına yol açıyor.
500 TL'lik banknot iddiası güçleniyor
Piyasa analistleri, ATM'lerden küçük paraların bu hızla elenmesini daha büyük bir hazırlığa bağlıyor. Kaset kapasitelerini optimize etmek isteyen bankaların, yakın zamanda tedavüle girmesi beklenen 500 TL'lik yeni banknotlara yer açmaya çalıştığı kulislerde yüksek sesle konuşuluyor.
