Teslimatı yap, parayı al ve... En yakın ATM’ye koş! Yeni düzenleme tam olarak bu. Bir dönem üst düzey beyaz yakalıların maaşlarını geride bırakan motokuryeler için artık rüzgar tersine dönüyor. Online yemek ve market platformlarının "nakit tahsilat" sisteminde yaptığı radikal değişiklik, kuryeleri adeta birer "gezici banka memuruna" çevirdi. Eskiden müşteriden alınan nakit para kuryenin cebinde günlük harçlık olur, hafta sonu mahsuplaşılırdı. Şimdi ise o para kuryenin elini yakıyor. Şirketler, her kuruşun anında belirli bankaların ATM’lerine yatırılmasını istiyor.
Sektörde "esnaf kurye" modeliyle çalışanlar için bu durum sadece bir operasyonel değişiklik değil, doğrudan bir maliyet kalemi. Kuryeler dertli. En yakın ATM’yi bulmak için yakılan fazladan yakıt, kaybedilen zaman ve trafik stresi... "Sıcak para" akışının kesilmesi, kuryelerin günlük ihtiyaçlarını karşılama biçimini de kökten değiştirdi. Artık faturayı kesip, şirketten gelecek ödemeyi beklemek tek çare.
Üstelik bu sistem beraberinde "küsürat krizini" de getirdi. 279 liralık bir siparişe 300 lira veren müşteriden kalan o 21 liralık bahşiş, artık kayıt dışı kalamayacak kadar radar altında. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın bu "kayıt dışı bahşiş" trafiğini mercek altına alması, kuryeler ile müşteriler arasındaki o sessiz anlaşmayı da bozabilir.
Piyasada kurye sayısının kontrolsüz artışı, pastadaki payı iyice küçülttü. Bir dönem ayda 200 bin liraya ulaşan cirolar, bugün vergi, bağ-kur, yakıt ve bakım masrafları çıktıktan sonra net 60-90 bin lira bandına kadar geriledi. Birçok kurye, geçmişin şaşaalı kazançlarına güvenip yaptığı borçlar ve biriken vergi yüküyle boğuşuyor.
Sektördeki daralmanın 3 ana sebebi:
Kontrolsüz kurye artışı: Her geçen gün daha fazla motosiklet sokaklarda, pay küçülüyor.
Operasyonel baskılar: ATM'ye anında yatırma zorunluluğu gibi yeni angaryalar.
Maliyet patlaması: Lastik, yağ ve yakıt fiyatlarının kazancı eritmesi.
Kuryelerin en büyük umudu, biriken vergi borçları için gelebilecek bir yapılandırmaydı. Ancak Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in "gündemimizde vergi yapılandırması yok" çıkışı, bu umutları suya düşürdü. Fatura bularak veya gider göstererek vergi yükünü hafifletmeye çalışan kuryeler için çember iyice daralıyor. Maliye’nin "nokta atışı" denetimleri, özellikle esnaf kurye modelindeki vergi kaçaklarını artık daha yakından izliyor.
