Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, eski depozitoların iade hesaplama yöntemini, yüksek yargı salonlarından çıkarak tüm Türkiye'de, emsal içtihadın yayımlanmasıyla bugün, ilk ödenen paranın o günkü kiraya oranını, çıkıştaki son kiraya çarparak ve enflasyon karşısında mağdur olan kiracının devasa ekonomik kaybını önlemek için değiştirdi sorusunun yanıtı, aslında 1993 yılına dayanan ve sabırla yürütülen o inanılmaz hukuk savaşında gizli.
Her şey 1993 yılında mütevazı bir daireye yerleşen ve ev sahibine güvence bedeli olarak dönemin parasıyla sadece 15 lira ödeyen bir vatandaşın hak arayışıyla başladı.
Dile kolay, tam 21 yıl aynı evde oturdu. 2014'te anahtarı teslim edip evden ayrılırken, eline iade edilmek istenen o 15 liranın artık bir paket sakız bile etmediğini görünce soluğu mahkemede aldı. Yerel mahkemelerden Yargıtay'a kadar uzanan bu zorlu süreç, kiracıların yıllardır içini kemiren, "Ben o zaman bu paraya bir buzdolabı alıyordum, şimdi çay içemem" dedirten o sessiz adaletsizliğe nihayet neşteri vurdu. Yüksek mahkeme, "Kiracıya ödenecek depozito, ödediği kira bedeliyle orantılı ve güncel olmalı" diyerek son noktayı koydu.
İşin en can alıcı noktası tam olarak burası. Yargıtay'ın çizdiği bu yeni çerçeve, mülk sahiplerinin o çok sevdiği "Sen bana 5 yıl önce 3 bin lira vermiştin, al sana 3 bin lira, hadi güle güle" devrini hukuken yerle bir etti.
Yeni dönemde iade edilecek tutar, son derece şeffaf ve enflasyonu ezen iki adımlı bir formülle hesaplanacak:
Oranın Tespiti: Sözleşmeyi imzaladığınız o ilk tarihteki depozito bedelinizin, o günkü kiranıza oranı bulunacak.
Güncel Kiraya Uygulama: Bulunan bu oran, evden çıktığınız tarihteki en son kira bedelinizle çarpılarak net iade tutarı belirlenecek.
Sistemi hemen o çok bilindik senaryolardan biriyle anlatalım.
Diyelim ki 2015 yılında bir ev tuttunuz. O zaman kiranız 1.000 TL idi ve ev sahibi sizden 3.000 TL depozito (yani tam 3 aylık kira bedeli) tahsil etti. Aradan yıllar geçti, piyasa patladı ve sizin evden çıkarken ödediğiniz son güncel kiranız 20.000 TL'ye ulaştı. İşte bu yeni emsal karara göre; ev sahibi size o günkü 3.000 TL'yi değil, son kiranızın tam 3 katı olan 60.000 TL'yi geri ödemek zorunda!
Özellikle 5-10 yıldır aynı evde oturan milyonlarca kiracı için bu karar resmen bir finansal kalkan işlevi görecek. Ancak madalyonun diğer yüzünde, tahliye süreçlerinde bir anda 60-70 bin lira nakit bulmak zorunda kalacak olan mülk sahipleri var. Bu emsal kararın ardından ev sahiplerinin yeni kontratlarda nakit depozito yerine tamamen farklı güvence yöntemlerine (kefalet senetleri, banka teminat mektupları) yönelmesi artık an meselesi.
