Son aylarda, sosyal medya, "Fişlere dokunmak bir gün bebek sahibi olma yeteneğinize zarar verebilir" ve "Bunlar sizi mahvedecek" gibi iddialar içeren videolarla dolup taştı.
TikTok'ta yaklaşık 2500 paylaşımda, "Fişlere asla dokunmam" cümlesini söyleyen bir sesin yer aldığı popüler bir ses kaydı kullanıldı.
Bu endişeler, her ay dünya çapında milyonlarca insan tarafından dinlenen "Diary of a CEO" podcast'inin bir konuğu tarafından da dile getirildi.
Bu paylaşımlarda sıklıkla fişlere dokunmanın kısırlığa, hormonal dengesizliğe ve testosteron seviyesinin düşmesine neden olabileceği öne sürülüyor.
Peki, bu kağıt parçalarına neden bu kadar ihtiyatla yaklaşılıyor?
Çünkü bunlar genellikle, çoğunlukla bisfenol A veya BPA bulunan kimyasal bir kaplama ile kaplanmış termal kağıda basılıyorlar.
Dünya Sağlık Örgütü'ne (WHO) göre BPA, hormon bozukluğu ve doğurganlığın azalmasıyla ilişkilendirilen endokrin bozucu bir kimyasal.
Ancak BBC Dünya Servisi'ne konuşan bilim insanları, alışveriş yapanların paniğe kapılmasına neden olacak kanıtların olmadığını söylüyor.
Fişler, 1960'lardan beri plastik su şişelerinde ve konserve kutularında da kullanılan BPA adlı kimyasal bileşik ile işlem görüyor.
Modern fiş yazıcıları mürekkep yerine ısı kullanıyor. BPA kaplaması, yazıcının yüksek ısısına tepki vererek kağıdı siyaha çeviriyor ve harf ve rakamları anında yazdırıyor.
Ancak insan testis dokusu kullanılarak yapılan laboratuvar deneylerinde, BPA'nın testosteron üretimini azalttığı görüldü.
Diğer araştırmalar, anne karnında bu bileşiklere maruz kalma ile erkek çocuklarda üreme kusurları arasında bir ilişki buldu.
Londra'daki St Mary's ve Hammersmith Hastaneleri'nden üreme endokrinolojisi uzmanı Prof. Channa Jayasena, giderek artan sayıda doğurganlık kliniği hastasının BPA ile ilgili endişelerini dile getirdiğini söylüyor.
"Çiftler genellikle sağlıklarının her yönüyle gerçekten ilgileniyorlar. Arınmak ve detoks yapmak istiyorlar ve bu da plastikten kaçınmayı kapsayabilir" diyor.
BPA gibi endokrin bozucu kimyasalların doğurganlığı etkileyebileceğine dair giderek artan kanıtların olduğunu kabul ediyor.
Ancak bu çalışmaların hala büyük soruları cevapsız bıraktığını söylüyor. Örneğin, bu etkilerin görülmesi için bir kişinin ne kadar BPA'ya maruz kalması gerektiği gibi.
"Elbette, benim bakış açımdan, bunlar potansiyel bir sağlık riski oluşturuyor" diyor.
2014'te yapılan bir araştırmaya göre, BPA cilt yoluyla emilebiliyor ve el dezenfektanı kullandıktan sonra fiş tutmak emilimi artırıyor gibi görünüyor.
Ancak Avustralya'nın Melbourne kentindeki RMIT Üniversitesi'nden kimya profesörü Oliver Jones "Asıl önemli olan sadece kimyasal madde değil, ne kadar maruz kaldığınız" diyor.
Bunu alkolle karşılaştırıyor.
"Bir kadeh şarap içerseniz, muhtemelen pek bir etkisi olmaz. Ama bir yıl boyunca her gece bir şişe şarap içerseniz, bunun bir etkisi olur" diyor.
Bu nedenle, tek bir fişteki az miktardaki BPA'nın sağlığınızı etkilemesinin muhtemel olmadığını söylüyor.
"Doğrusu, fişi yeseniz bile sorun yaratacak bir konsantrasyon artışı olmaz diye düşünüyorum" diye de ekliyor.
Peki ya daha düzenli olarak fiş tutan kasiyerler?
Endokrinolog Jayasena, "Kısırlık kliniğine akın eden çok sayıda kasiyer görmedim" diyor.
Ancak, meslek veya çevre yoluyla endokrin bozucu kimyasallara yüksek düzeyde maruz kalmanın doğurganlığı tam olarak nasıl etkilediğini göstermek için daha fazla kanıta ihtiyaç olduğunu söylüyor.
Buna rağmen, BPA bulunan fişler Avrupa Birliği ve İngiltere'de zaten yasaklandı. Japonya ve Kore'de de aşamalı olarak kullanımdan kaldırılıyor.
Jones'a göre, bu bölgelerde birçok üretici, "neredeyse aynı" bir kimyasal bileşik olan Bisfenol S veya BPS ile değiştirdi.
"Teknik olarak, [BPS] daha riskli çünkü BPA konusunda sahip olduğumuz kanıtlara sahip değiliz. Ancak genel olarak, riskin yine de oldukça düşük olduğunu düşünüyorum" diye ekliyor.
Fişlere dokunmaktan kaçınmalı mıyım?
Hala endişeleniyorsanız, eldiven kullanarak veya e-posta fişleri tercih ederek maruz kalma riskinizi azaltabilirsiniz.
Jones "Kendinizi daha iyi hissetmenizi sağlıyor ve stres seviyenizi düşürüyorsa neden olmasın?" diyor.
Jayasena, BPA maruziyetiniz konusunda endişeleriniz varsa, yapabileceğiniz daha bilimsel kanıtlara dayalı başka değişiklikler de olduğunu ekliyor.
Mikrodalga fırında kullanıma uygun olmayan plastik yemek kaplarını tekrar tekrar kullanmamak veya ısıtmamak gibi.
"Doğurganlığınızı artırmak veya korumak istiyorsanız yapabileceğiniz en önemli şey sigarayı bırakmak, alkol tüketimini sınırlandırmak, egzersiz yapmak ve sağlıklı bir vücut kitle indeksini korumaktır" diye ekliyor.
"Kontrol edebileceğimiz ve üreme sağlığı üzerinde kesin etkisi olan şeyler var, fişler ise bunlardan biri değil."
