Türkiye'de yeni bir düzen tesis ediliyor. Resmi Gazete'de yayımlanan kararla, 15 yaş altı çocuklara sosyal medya düzenlemesi 1 Kasım'da yürürlüğe girecek.
Bu yeni düzenleme nisan ayında Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu'nda kabul edilmişti.
Dolayısıyla bu kapsamda platformlar, yaş doğrulama sistemleri kurmak ve çocukların gelişimlerine uygun olmayan içeriklere erişimini engellemekle yükümlü olacak.
Artık 15 yaş üstü kullanıcılar için ise yaşa uygun, ayrıştırılmış hizmetler sunulması gerekecek.
Bu konuda YouTube Türkiye, yeni düzenleme sonrası 15 yaş altındakilere ait hesapları kapatmak zorunda kalabileceğini açıkladı.
AMAÇ ÇOCUKLARI KORUMAK
düzenlemenin amacı 15 yaş altı çocuklara sosyal medya kısıtlamasıyla her türlü riskten ve zararlı içeriklerden korumak.
Açıklamalara göre düzenlemenin yaklaşık 1,5 yıllık bir çalışmanın ürünü.
Bu süreçte uzmanlar, aileler, çocuklar ve sosyal medya şirketleriyle görüşmeler yürütüldü.
Platformlar sorumluluk alACAK MI?
Uzmanlar, düzenlemenin "yasaktan ziyade bir koruma mekanizması" olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtiliyorlar.
Aynı uzmanlara göre çocukların özellikle ergenlik döneminde nörolojik gelişimlerinin henüz tamamlanmadığına dikkat çekiliyor. Bu kapsamda bilimsel çalışmalar, risk alma ve karar verme gibi süreçlerin 16 yaş civarında olgunlaştığını ortaya koyuyor. Bu nedenle yaş sınırları rastgele değil, bilimsel verilere dayanıyor.
Düzenlemenin özgürlük tartışmalarını da beraberinde getirdi ifade edilirken bunun bir kısıtlama olduğu ama temel amaç olarak çocukların dijital ortamda ihmal ve istismardan korunması olarak yaşama geçtiği belirtimliyor.
Uzmanlara göre düzenlemenin başarısı büyük ölçüde, platformların sorumluluk almasına bağlı.
Yaş doğrulama ve içerik filtreleme teknik olarak zor değil. Asıl mesele bu sistemlerin gerçekten uygulanması ve denetlenmesi.
Uzmanlara göre aksi takdirde şirketlere bu konuda yaptırımlar getirilmesi gerekiyor.
Ebeveyn denetiminin tek başına yeterli olmayacağı d ifade ediliyor.
Uzmanlara göre günümüzde ailelerin çocuklarıyla dijital iletişim kurma konusunda ciddi eksikleri var. Bu nedenle sorumluluğun tamamen ebeveynlere bırakılması doğru bir uygulama olarak görülmüyor.
Çok daha geniş bir kontrol mekanizmasının önünü açabilir mi?
Hukukçulara göre de düzenlemenin uygulama kapsamı ve etkilerine dair ciddi soru işaretleri bulunmakta.
Aynı hukukçu uzmanlara göre kamuoyuna "çocukları koruma" amacıyla sunulsa da pratikte çok daha geniş bir kontrol mekanizmasının önünü açabilir.
Uzmanlar yaş doğrulamanın e-Devlet üzerinden yapılmasının planlandığını ve bunun tüm kullanıcıların kimlik bilgileriyle sosyal medya hesaplarının eşleştirilmesi anlamına gelebileceğini belirtiyorlar.
Bilindiği gibi kısa süre önce Adalet Bakanı Akın Gürlek, çocuklar için getirilen düzenlemeye değindikten sonra sosyal medya hesabı kullanmak isteyen kişilerin e-Devlet üzerinden doğrulama kodu alacağını ve sosyal medyaya bununla gireceğini söylemişti.
Bakan Gürlek takma isimle de hesap kurulabileceğini ama TC kimlik numarası vermenin zorunlu olacağını belirtmiş, "Katalog suçlar belli. Bunları oluşturduk. Bunlar o hesabın olduğu platforma iletilecek ve suç işlendiyse bilgiler istenecek" demişti.
İşlev kayması yaşanabilir mi?
Yine aynı hukukçu uzmanlara göre bugün sosyal medya için kurulan bir sistem, yarın başka dijital hizmetler için de kullanılabilir.
Bu, 'function creep' [işlev kayması] denilen, sistemin zamanla genişlemesi riskini beraberinde getirmekte.
İşlev kayması terimi, bir sistem, teknoloji veya verinin başlangıçta amaçlanan veya izin verilen sınırların ötesinde, zamanla yavaşça ve fark ettirmeden yeni amaçlar için kullanılmaya başlandığı durumlar için kullanılıyor.
Uzmanların dikkat çektiği bir diğer nokta da, yeni düzenlemeye göre YouTube ve Pinterest gibi eğitim veya içerik odaklı platformlara erişimin de kısıtlanabilecek olması.
Bu durumun çocukların bilgiye erişim hakkını sınırlayabileceğini, düzenleme sürecinin yeterince şeffaf ilerlemediğini savunulu
Diğer ülkelerde bu tür düzenlemeler uzun tartışmalar sonucunda şekilleniyor. Türkiye'de ise süreç oldukça hızlı ilerledi.
Benzer yasak başka hangi ülkelerde var?
Türkiye, çocuklara yönelik sosyal medya yasağı getiren tek ülke değil.
Dünyada benzer bir yasak uygulayan ilk ülke Avustralya oldu.
Avustralya hükümeti, Aralık 2025'te 16 yaş altındaki çocukların TikTok, Instagram, Snapchat, X ve Facebook gibi sosyal medya platformlarına erişimine engel getirdi.
Messenger Kids, WhatsApp, Google Classroom ve YouTube Kids platformlar ise yasak kapsamı dışında bırakıldı.
Düzenlemeyle sorumluluğu sosyal medya şirketlerine bırakan Avustralya hükümeti, kurallara uymayan şirketlere yaklaşık 50 milyon dolara kadar para cezası kesebiliyor.
Avustralya'daki yasa, diğer ülkelerde de tartışmaları hızlandırdı.
Avrupa Parlamentosu 26 Kasım 2025'te aldığı kararla sosyal medya, video paylaşım platformları ve yapay zeka uygulamalarına Avrupa Birliği genelinde 16 yaş sınırı getirilmesine destek verdi.
Malezya da Aralık 2025'te, 16 yaş altı çocuklara yönelik benzer bir uygulamayı hayata geçirmeyi planladığını duyurdu.
İngiltere'de de sosyal medyanın çocuklar üzerinde bağımlılık yarattığı yönünde süren bir tartışma var.
İngiltere Başbakanı Keir Starmer, 28 Mart'ta Sunday Mirror gazetesine verdiği röportajda, sosyal medya şirketlerinin çocukları daha uzun süre platformda tutmayı hedeflediğini söyledi.
Bunun için bir gerekçe göremediğini belirten Starmer, "Bu yüzden harekete geçmek zorunda kalacağımızı düşünüyorum" dedi.
İngiltere'de hükümet, sosyal medyaya yönelik kısıtlamalar getirilip getirilmeyeceği konusunda uzmanlardan görüş alıyor.
Avam Kamarası'nda 22 Nisan'da yapılan oylamada ise milletvekilleri, 16 yaş altına sosyal medya yasağı getirilmesini öngören öneriyi üçüncü kez reddetti.
Avustralya'da ne kadar uygulanabildi?
Bazı araştırmalar Avustralya'da yasağa rağmen çocukların büyük bölümünün sosyal medya platformlarını kullanmaya devam ettiğine gösteriyor.
Molly Rose Foundation ve YouthInsight tarafından yapılan 12-15 yaş aralığında 1050 çocuğu kapsayan ankete göre, yasa yürürlüğe girmeden önce hesap sahibi olan çocukların yüzde 61'i en az bir sosyal medya hesabına erişimini sürdürüyor.
Molly Rose Foundation, araştırmayı yorumlarken, Avustralya'daki uygulamanın, yasağı savunan kişilerin öne sürdüğü gibi acil ve kesin bir "güvenlik bariyeri" işlevi görmediğini söyledi ve uyarıda bulundu:
"Aksine, ebeveynlere yanlış bir güvenlik hissi verebilir."
Yaş doğrulama ve yaş tahmini teknolojileri geliştiren şirketleri temsil eden uluslararası bir sektör kuruluşu olan Age Verification Providers Association'a (AVPA) göre Avustralya'da 16 yaş altına yönelik sosyal medya yasağının uygulanmasında yaşanan sorunlar, teknolojik yetersizliklerden değil platformların mevcut araçları yeterince kullanmamasından kaynaklanıyor.
Kuruluş yaş doğrulama sistemlerinin teknik olarak yeterli olduğunu ancak sosyal medya şirketlerinin bu araçları etkin biçimde devreye almadığını savunuyor.
Şirketler ise yaklaşımın hatalı olduğunu savunurken, kurallara uymak için ellerinden geleni yaptıklarını ifade ediyor.
Avustralya'nın çevrimiçi güvenlik düzenleyicisi olan eSafety Commissioner, Meta (Facebook ve Instagram), Google (YouTube), TikTok ve Snap hakkında yasa ihlali şüphesiyle inceleme yürütüyor.
Hükümet ise uyumun artmaması halinde Federal Mahkeme sürecini başlatmak için kanıt topladığını açıkladı.
Düzenleyici kurum, Aralık ayında yürürlüğe giren yasadan bu yana yayımladığı ilk raporda, beş büyük platformda "bir dizi zayıf uygulama" tespit edildiğini belirtti.
EBEVEYN SORUMLULUĞU
Bunlar arasında:
- Daha önce 16 yaş altı olduğunu beyan eden çocuklara sonradan 16 yaş üstü olduklarını kanıtlamasına imkan verilmesi,
- 16 yaş altı kullanıcıların aynı yaş doğrulama yöntemini tekrar tekrar deneyebilmesi,
- Yeni kullanıcı kayıtlarında yaş doğrulama önlemlerinin yetersiz kalması,
- Ebeveynlerin veya üçüncü kişilerin 16 yaş altı kullanıcıları bildirmesi için etkili mekanizmaların bulunmaması yer aldı.
Yasanın yürürlüğe girmesinden sonra sınırlı veri paylaşılırken, düzenleyici kurum ocak ayında yaptığı açıklamada ilk ayda 4,7 milyon hesabın kısıtlandığını veya kaldırıldığını duyurmuştu.
