Yıllar, haftalar ve aylar geçip giderken, tıpkı mevsimler gibi çevremizdeki pek çok şey de değişmeyi sürdürüyor.
Yemyeşil olan ilkbahar, sıcacık olan yaz, sarı sonbahar ve beyaz kış söz konusu olduğunda hepimizin kendine has bir favorisi var, üstelik doğa bir mevsimin değişmekte olduğuna dair işaretleri genellikle sunuyor.
SARI SONBAHAR, NEDEN?
Sonbahardayız ve artık günler kısalır, hava sıcaklığı düşer, ağaçlardaki yapraklar ise renk değiştirmeye ve dökülmeye başlar. Peki, yapraklar tam olarak neden böyle davranır?
Bu konuda İngiltere'de yapılan araştırma: Her 3 ağaç türünden biri yok olabilir, Türkiye'de 13 tür tehdit altında… Her yerdeler ve genellikle bulunmaları zor değil ama biz işe en baştan, yaprakların aslında ne yaptığına dair kısa bir açıklamayla başlayacağız.
Dolayısıyla bitkinin en önemli organlarından biri olan yapraklar, fotosentez adı verilen bir süreçle bitki için besin üretiyor. Bu süreçte yapraklar karbondioksit ve suyu oksijen ile glikoza dönüştürmek için klorofil ve ışık enerjisini kullanıyor. Bitki için besin kaynağı görevi gören madde ise işte bu glikoz.
Bu konuda bitkiye bağlı olarak yaprakların boyutu, şekli ve rengi değişiklik gösteriyor. Ancak hepsi, fotosentez yapmaya uygun.
Üstelik bu işlem, ağacın uzun vadede hayatta kalmasını da sağlar. Bu, ağaçları korumanın ve kışı ve sonrasını sağ salim atlatmalarını güvence altına almanın bir yolu.
Bu yapraklar kış aylarında ölür. Bu ölü yapraklar ağaçta kalsaydı ve yerlerine yenileri, yani işlevsel olanları çıkmasaydı, ağaçların kendilerine besin üretme imkanı kalmazdı.
Dolayısıyla ağaçlar bu süreci her yıl gerçekleştirmeseydi, yaprak hücrelerindeki su donar ve hücreleri patlatırdı, çünkü su buza dönüşürken genleşiyor.
Yaz geldiğinde ağacın hiç işlevsel yaprağı kalmadığı için besin üretemezdi ve ağaç hızla ölürdü.
Yanı sıra, yaz sona erdiğinde yaprakların çoğu ya böcekler tarafından yenmiş ya da kısmen çürümüş olur. Bu da onlara yeni bir başlangıç yapma şansı tanır. Yani, "yeni bir sayfa açma" fırsatı verir.
Yani yapraklar yeşilken, ağaç için birer organ işlevi görüyor. Yeşil renk, güneş ışığını ağacın "besin" olarak kullanabileceği şekerlere dönüştüren ve klorofil adı verilen bir hücre bileşeninden geliyor.
Öte yandan hava soğuyup günler karardıkça ve yaprakların yararlanabileceği güneş ışığı azaldıkça, ağacın geri kalanı yapraklardaki bu faydalı maddeleri emmeye başlar.
Sonrasında bunları kış boyunca kullanmak üzere köklerinde depolar. Ağaç bu işlemi gerçekleştirirken, yeşil klorofil ortadan kalkar ve böylece yapraklardaki gizli renkler açığa çıkar.
İlk olarak sarı renkler belirir, ardından bunlar da yerini, sonbahar aylarının büyük bölümüne hakim olan o kırmızı ve kahverengi tonlara bırakır.
Adından da anlaşılacağı üzere bu, söz konusu ağaçların yapraklarının her zaman yeşil kaldığı ve dökülmediği anlamına geliyor.
Bunun nedeni, göknar gibi ağaçların yapraklarını koruyan, reçine adı verilen kalın ve mumsu bir tabakaya sahip olması.
Bu sayede yaprakları, soğuk havalarda donup çatlamaz. Dolayısıyla yaz mevsimine kadar tüm yaprakların dökülüp yeniden çıkmasına gerek kalmaz.
Yine de bazı yapraklar yıl boyunca ara sıra dökülebilir, ayrıca "yarı her dem yeşil" olarak bilinen bazı ağaçlar, yapraklarının tamamını yalnızca hava yeterince soğuduğunda döker.
Kış ayları ılıman geçerse, bu ağaçlar yeşil kalmaya devam eder
Sonbahar ve kış ayları genellikle daha soğuk ve karanlıktır ancak baharın gelmesiyle birlikte yapraklar tomurcuklarından çıkmaya başlar. Bunun nedeni, bahar mevsiminin daha uzun gün ışığı ve daha yüksek sıcaklıklar getirmesi.
İlk yapraklar genellikle Mart ve Nisan aylarında görünmeye başlar. Ancak hava durumu ve iklim gibi etkenlerin yanı sıra, farklı ağaç türlerinin kendi yapıları da bu süreci etkileyebilir.
