Artık Avrupa Birliği'nin (AB) vize muafiyeti uyguladığı ülkeler arasında yer almak isteyen Türkiye, kalan son altı kriteri karşılamak için geçtiğimiz günlerde bakanlıklar arasında çalışma başlattı.
İlgili kriterlerin karşılanması halinde AB'nin vize muafiyetini otomatik olarak devreye sokup sokmayacağı konusu ise bu konuda en çok sorulan soruların başında geliyor.
Bu arada Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, vize muafiyetinin önündeki engellerin kaldırılması için yeni bir stratejik yaklaşım benimsendiğini açıklamıştı.
Konuyla ilgili çalışmalar dışişleri, içişleri ve adalet bakanlıkları tarafından yürütülecek.
AB'yle istişare ve koordinasyon ise Dışişleri Bakanlığı tarafından sağlanacak.
Bu format, AB'yle Vize Serbestisi Diyaloğu'nun başladığı 2013'te devreye sokulan ve sonrasında devam eden formattan farklı değil.
Bu kapsamda AB, vize muafiyeti konusunda yıllardır "bekleme" pozisyonunda.
Öte yandan bu konuda adım atması gerekenin Türkiye olduğu ve kalan kriterler karşılanmadan süreçte herhangi bir kıpırdanmanın söz konusu olmayacağı gerek sözlü gerekse yazılı şekilde uzun süredir dile getiriliyor.
Bir AB yetkilisi Türkiye'nin vize serbestisinden yararlanmayan tek aday ülke olduğunu hatırlattı. Bu arada vize serbestisi konusundaki yaklaşım başından bu yana aynı.
Türkiye hangi kriterleri karşılamadı?
Bu kapsamda AB ile Türkiye arasında Vize Serbestisi Diyaloğu 16 Aralık 2013'te başlatıldı.
Bu diyalog ise 72 kriterin yer aldığı Vize Serbestisi Yol Haritası üzerinden yürütülüyor.
Türkiye, sürece başlanmasıyla birlikte ilk üç yılda 72 kriterin 65'ini karşıladı. Bu durum AB Komisyonu'nun 4 Mayıs 2016 tarihli raporunda teyit edildi.
AB Komisyonu'nun, 8 Aralık 2018'deki raporunda da Türkiye'nin AB ve Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı ( ICAO) standartlarıyla uyumlu pasaportların basımına ilişkin yükümlülüğün karşılandığını resmen duyurmasıyla tamamlanmayan kriter sayısı 6'ya düştü.
O tarihten bu yana, "Geri kalan kriterleri karşılama konusunda çalışmalar sürüyor" söylemi öne çıksa da somut ve AB'nin beklentilerini karşılayacak düzeyde adım atılmadı.
Türkiye, kendisinin de onay verdiği 72 kriterden 6'sını aradan 13 yıl geçmesine rağmen yerine getirmedi:
- Terörle mücadele yasasında değişiklik başından bu yana Türkiye açısından en zorlu kriter olarak öne çıktı. Özellikle 15 Temmuz darbe girişiminin ardından güvenliği odağa yerleştiren bir yaklaşım içine giren Türkiye, terörle mücadele kapasitesini zayıflatmadan ve ilgili yasanın özünü değiştirmeden adım atma yaklaşımı izledi. Bu konuda AB'ye yapılan "esneklik" çağrıları karşılık bulmadı. AB, yasanın kapsamını çok geniş buluyor ve belirgin değişiklikler yapılması gerektiği görüşünde.
- Avrupa Polis Teşkilatı (EUROPOL) ile Operasyonel İşbirliği Anlaşması yapılması ve uygulanması Türkiye'nin daha ilk aşamada niyet belirttiği bir unsurdu. Ancak ilerleme sağlanmadı.
- Karşılanması gereken kriterlerden biri de Avrupa Konseyi bünyesindeki Yolsuzluğa Karşı Devletler Grubu'nun (GRECO) yolsuzlukla mücadele alanındaki önerileri. Bu önerilerin uygulamaya geçirilmesi hızla halledilebilecek kriterler arasında görülüyordu.
- AB, Türkiye'de kişisel verilere yönelik yasal düzenlemelerin Avrupa standartlarıyla uyumlu olmadığı görüşünde. Bu nedenle uyumu sağlayacak değişiklikler yapılmasını istiyor.
- AB, Türkiye'nin suç bağlantılı konularda aralarında Kıbrıs Cumhuriyeti'nin de bulunduğu tüm Birlik üyeleriyle işbirliğinde bulunmasını talep ediyor.
Türkiye üzerinden kural dışı şekilde AB ülkelerine geçiş yapan kişilerin geri alınmasına ilişkin Geri Kabul Anlaşması (GKA), şu aşamada tüm unsurlarıyla uygulanmıyor. - AB tam uygulama isterken Türkiye, bu belgenin gereklerini yerine getirmeyi vize serbestisiyle doğrudan ilişkilendirmiş durumda.
- GKA'yı vize serbestisi ile eş zamanlı uygulama yaklaşımı korunuyor.
Kriterlere gözden geçirme gerekiyor mu?
AB'yle Türkiye arasındaki Vize Serbestisi Diyaloğu'nun başlatılmasının üzerinden 13 yıl geçmiş olması kriterler için bir gözden geçirmenin gerekli olup olmadığı sorularını gündeme getiriyor.
Vize politikalarına hakim bir AB yetkilisine göre 72 kriterin teker teker baştan gözden geçirilmesine dayalı genel bir revizyon pek olası değil.
Aynı yetkili, "Bununla birlikte teknik olarak gerekenlere bakılabilir. Ama bu bir revizyondan çok ayarlama niteliğinde olur" dedi.
Kriterler karşılanınca AB'ye vize hemen kalkacak mı?
Vize muafiyeti için karşılanması gereken kriterlerin sayısı ülkeden ülkeye değişebiliyor.
Bununla birlikte süreç her ülke için aynı kurallar çerçevesinde yürütülüyor.
Türkiye'nin kalan altı kriteri yerine getirirken AB Komisyonu'yla birlikte çalışması büyük önem taşıyor.
Bunun nedeni ise kriterlerin yerine getirilip getirilmediğini belirleyecek kurumun AB Komisyonu olması.
AB Komisyonu'nun, kalan altı kriterin Türkiye'nin de onay verdiği Vize Serbestisi Yol Haritası'na uygun ve AB'nin beklentilerini karşılayan bir şekilde yerine getirildiğine ilişkin olumlu görüş bildirmesi gerekiyor.
Kriterlerin yerine getirilmiş sayılmasında uygulama da önemli bir yere sahip.
Olumlu görüş bildirmesi süreç açısından olmazsa olmaz olsa da son sözü söyleme yetkisi AB Komisyonu'nda değil.
AB Komisyonu'nun olumlu görüş bildirmesi durumunda iki aşamalı onay sürecine geçiliyor.
Türk vatandaşlarına vize muafiyeti sağlanabilmesi için hem Avrupa Parlamentosu'nun (AP) hem de üye devletlerden oluşan AB Konseyi'nin onayı gerekiyor.
Yapılan bazı değerlendirmelerde, Türkiye'nin teknik boyutun ağır bastığı kriterleri karşılamasının, siyasi boyutun ön plana çıkmasının kuvvetle muhtemel olduğu onay sürecindeki zorlukları aşmasından daha kolay olduğu vurgusuna rastlamak mümkün.
Konuyu ele alarak oylaması gereken AP ve AB Konseyi'nin yeşil ışık yakması halinde ilgili Birlik tüzüğünde değişiklik yapılacak.
Bu değişiklikle Türkiye vize uygulanacak ülkelerin yer aldığı negatif listeden vize muafiyetine sahip ülkelerin bulunduğu pozitif listeye alınacak.
Bu aşamadan sonra da Türk vatandaşları için vize muafiyeti hayata geçirilmiş olacak.
Öte yandan AB şu anda 61 ülkeye vize serbestisi uyguluyor.
