Yeni düzenleme binlerce insana sürpriz olacak… Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), çalışma koşulları ağır ve riskli olan meslek grupları için uyguladığı ve çalışanlara erken emeklilik imkânı sunan Fiili Hizmet Süresi Zammı (FHSZ), halk arasındaki adıyla "Yıpranma Payı" kapsamını 2026 yılı itibarıyla genişletti.
Yıpranma Payı kapsamı
Bu yeni düzenlemeyle, mevcut meslek gruplarına ek olarak çimento, alüminyum, dökümhane ve cam sanayi çalışanları da erken emeklilik hakkından yararlanabilecek.
Daha önceki düzenlemeye göre yıpranma payı madenciler, polisler ve askerlerle anılan bu hak, artık sağlık çalışanlarından gazetecilere, itfaiyecilerden ağır sanayi işçilerine kadar pek çok sektörü kapsıyor.
PRİME EKLENİYOR
Yine ağır ve riskli işlerde çalışanlar, Fiili Hizmet Süresi Zammı sayesinde daha erken emekli olabiliyor. Uygulama, prim gününe ilave süre ekliyor ve biriken sürelerle emeklilik yaşından da indirim sağlıyor. Yıpranma payı olan mesleklerde, normalde yılda 360 gün olan prim süresi risk grubuna göre yılda 60, 90 veya 180 gün artıyor.
Mesela yılda 90 gün yıpranma payı bulunan bir işte 12 ay çalışan kişinin primi 360 gün yerine 450 gün olarak işleniyor. Kazanılan ilave sürenin emeklilik yaş haddinden de düşürülebildiği, biriken sürelerin emeklilik yaşını 5 yıla kadar, bazı çok ağır işlerde ise 8 yıla kadar erkene çekebildiği belirtildi.
Hemen her zaman emeklilik hayali kuran milyonlarca çalışan için en önemli iki kriter; prim gün sayısı ve yaş. Normal şartlarda bu iki kriteri doldurmak on yıllar sürerken, bazı meslekler doğaları gereği insan ömründen ve sağlığından daha fazla götürüyor. Devlet, bu adaletsizliği gidermek için "Yıpranma Payı" sistemini devreye sokmuştu.
SİSTEM NASIL İŞLEYECEK?
Yeni yapılan düzenlemelerle birlikte, teknolojinin getirdiği yeni riskli iş kolları ve pandemiden sonra önemi daha iyi anlaşılan sağlık sektörü çalışanları da bu kapsama daha güçlü şekilde dahil edilecek. Listenin içindeki bir mesleği icra edenler 12 ay çalışsa dahi SGK tarafından 15 ay çalışmış sayalıcak. Bu matematiksel fark, çalışma hayatının sonunda size yıllar kazandırıyor.
ÇALIŞMA HAYATINDA YIPRANMA PAYI NEDİR?
Fiili Hizmet Süresi Zammı, ağır işlerde çalışanların çalıştıkları her yıl için ilave prim günü kazanması olarak tanımlanıyor. Normal bir ofis çalışanı yılda 360 gün prim öderken, yıpranma payı olan bir işçi, yaptığı işin risk grubuna göre yılda 60, 90 veya 180 gün fazladan prim kazanır. Kazandığınız bu ekstra günler, emeklilik yaş haddinizden düşülür. Yani 60 yaşında emekli olacakken, bu süreler biriktikçe emeklilik yaşı 55'e kadar gerileyebilir. Kanun, bu indirimle en fazla 5 yıl (bazı çok ağır mesleklerde 8 yıl) erken emekliliğe izin veriyor.
ÇALIŞAN E-DEVLET'TEN KONTROL EDEBİLİYOR MU?
Emekçiler emeklilik yaşınızda bir indirim olup olmadığını öğrenmek için e-Devlet'te yer alan "SGK Tescil ve Hizmet Dökümü" ekranına bakmanız gerekiyor. Hizmet dökümünüzde prim günlerinizin yanında "FHSZ" (Fiili Hizmet Süresi Zammı) ibaresi ya da 2A, 3A gibi özel kodlar yer alıyorsa, yıpranma payı hakkınız sisteme işlenmiş demektir.
Yine de yaptığınız iş yıpranma payı kapsamındaysa ve buna rağmen primleriniz normal şekilde yatırılmış görünüyorsa, geriye dönük hak talep etme imkânınız yok. Bu durumda Hizmet Tespit Davası açılarak kayıp telafi edilebilir.
İŞTE O YIPRANMA PAYI LİSTESİ
SAĞLIK ÇALIŞANLARI: Doktor, hemşire, ebe, hasta bakıcı, röntgen teknisyeni ve ambulans şoförleri. (Yılda 60 gün).
GAZETECİLER: Basın kartı sahibi muhabirler ve basın çalışanları.
MADEN VE YER ALTI İŞÇİLERİ: En yüksek paya sahipler. (Yılda 180 gün, yani 6 ay).
GÜVENLİK GÜÇLERİ: Asker, Polis, MİT mensupları, Cezaevi infaz koruma memurları (Gardiyanlar).
AĞIR SANAYI: Demir-çelik fabrikası çalışanları, cıva üretimi, asit üretimi gibi zehirli maddeyle çalışanlar.
İTFAİYECİLER: Yangın söndürme ekipleri.
YENİ EKLENENLER: Çimento fabrikası çalışanları, alüminyum fabrikaları, dökümhane işçileri ve cam sanayi çalışanları.
PEKİ SGK'NIN ARADIĞI KRİTİK ŞARTLAR NELER?
İŞTE FİİLİ ÇALIŞMA: Kişinin o riskli işi bilfiil yapıyor olması gerekir. Örneğin bir hastanede çalışıyorsunuz ama "idari personel" veya "insan kaynakları" departmanındasınız; bu durumda yıpranma payı alamazsınız. Radyoloji teknisyeni olup radyasyona maruz kalmanız gerekir.
İŞTE MİNİMUM SÜRE: Yıpranma payının emeklilik yaşından düşülebilmesi için, riskli işlerde en az 3600 gün (10 yıl) çalışmış olma şartı aranır. Yeraltı madencileri için bu süre 1800 gün (5 yıl) olarak uygulanır. Yani 1-2 yıl çalışıp bırakırsanız sadece prim gününüz artar, yaşınız geri çekilmez.
VERİLEN KOD BİLDİRİMİ: İşverenin sizi SGK'ya bildirirken doğru "Meslek Kodu" ile bildirmesi hayati önem taşır. Eğer madende çalışmanıza rağmen işveren sizi "Düz İşçi" koduyla bildiriyorsa, yıpranma payı alamazsınız. Bu nedenle e-Devlet üzerinden hizmet dökümünüzü ve meslek kodunuzu mutlaka kontrol etmelisiniz.
