Konya’nın toplu ulaşım tarihinde tramvay önemli bir dönüm noktası olarak öne çıkıyor. Geçmişi Osmanlı dönemindeki tramvay girişimlerine kadar uzanan sistem, modern anlamda 1992 yılında hizmete girdi. Aradan geçen 34 yılda şehirdeki raylı ulaşım ağı büyürken, tramvay özellikle üniversite öğrencileri, çalışanlar ve kent merkezinde yaşayan vatandaşlar için günlük ulaşımın önemli araçlarından biri haline geldi.
KONYA’DA TRAMVAYIN HİKÂYESİ 1906’DA BAŞLADI
Konya’da elektrikli tramvay fikri ilk kez 1906 yılında gündeme geldi. İzmir Elektrikli Tramvay Tesisi yapımcılarından Yusuf Mazhar, Yaruba Kapulu ve Alman vatandaşı Ogüst İztor tarafından hazırlanan proje kapsamında 30 kilometrelik elektrikli tramvay hattı yapılması planlandı. Proje, Konya Belediyesi ve vilayet yönetiminin olumlu görüşünün ardından ilgili devlet kurumlarının incelemesine sunuldu. Sultan II. Abdülhamid tarafından 1 Mart 1906’da onaylanan proje, yüksek maliyet nedeniyle hayata geçirilemedi. Bunun ardından Konya’da farklı bir tramvay dönemi başladı.
SELANİK’TEN KONYA’YA ATLI TRAMVAY GELDİ
1917 yılında dönemin Konya Valisi ve Sadrazam Avlonyalı Ferit Paşa’nın girişimiyle Selanik’te kullanılan atlı tramvay sistemi Konya’ya getirildi. Atatürk Anıtı’ndan hareket eden hat, Gazi Lisesi üzerinden eski Park Sineması’na kadar uzanırken, Hükümet Konağı’ndan başlayan diğer hat Sultan Selim Camii’ne ulaşıyordu. Ancak 1920’li yıllarda otomobillerin ve otobüslerin şehir ulaşımında kullanılmaya başlanması tramvayın önemini azalttı. Atlı tramvay sistemi 1924 yılında kaldırıldı. Tramvay raylarının ise daha sonra eritilerek elektrik direklerinde kullanıldığı belirtiliyor.
63 YIL SONRA MODERN TRAMVAY YENİDEN GÜNDEME GELDİ
Konya’nın hızla büyümesi ve Selçuk Üniversitesi kampüsünün şehir merkezinin dışında bulunması, 1980’li yıllarda modern bir raylı sistem ihtiyacını ortaya çıkardı. 1986 yılında hazırlıkları başlayan proje için Türkiye ile Alman devlet kuruluşu Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW) arasında 9 Temmuz 1987’de 38 milyon Mark tutarında kredi anlaşması imzalandı. Konya Raylı Sistem İşletmesi’nin temeli ise 13 Temmuz 1987’de atıldı. Projenin müşavirlik hizmetlerini Alman Obermeyer-Rail Consult firması üstlendi.
İLK MODERN TRAMVAY SEFERİ 1992’DE YAPILDI
Konya tramvay sisteminin inşaatı 1987 yılında başladı. Sistemde kullanılacak ilk 16 tramvay ise Almanya’nın Köln kentinden getirildi. Köln Belediyesi Ulaşım İşletmeleri’nden satın alınan ikinci el araçlar, Düsseldorf DÜWAG fabrikalarında 1963-1967 yılları arasında üretilen GT8 model tramvaylardı. 15 Nisan 1992’de 104 numaralı tramvaya elektrik verilerek depo ile Cumhuriyet durağı arasında ilk hareket gerçekleştirildi. 23 Nisan 1992’de resmi açılış yapılırken, test sürüşleri ve vatman eğitimleri başlatıldı. Konya’daki modern tramvay sisteminin ilk etabı olan 10,5 kilometrelik Alaaddin-Cumhuriyet hattı 28 Eylül 1992’de yolcu taşımaya başladı.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ HATTI 1996’DA DEVREYE GİRDİ
Sistemin ikinci etabı Cumhuriyet-Kampüs arasında oluşturuldu. Yaklaşık 8 kilometrelik hattın deneme seferleri 21 Aralık 1995’te başladı. Hat, 19 Nisan 1996’da dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’in katıldığı törenle hizmete açıldı. Böylece Konya şehir merkezi ile Selçuk Üniversitesi arasındaki raylı ulaşım bağlantısı güçlendirildi. 2005 yılında Konya Büyükşehir Belediyesi ile Selçuk Üniversitesi arasında yapılan protokolle hattın kampüs içerisine uzatılması kararlaştırıldı. Yaklaşık 3,5 kilometrelik uzatma kapsamında Tıp Fakültesi, Mühendislik Fakültesi, Fen-Edebiyat Fakültesi ve Hukuk Fakültesi durakları da hizmete girdi.
KONYA TRAMVAYINDA YENİ NESİL ARAÇ DÖNEMİ
Konya’da uzun yıllar hizmet veren Duewag GT8 model tramvayların ardından daha modern araçlara geçiş için önemli bir adım atıldı. 2012 yılında Skoda ile yapılan anlaşmayla 60 adet Skoda Tramcar 28T model tramvay sipariş edildi. Yüzde 100 düşük tabanlı olarak tasarlanan araçlar, 32,5 metre uzunluğa ve 2,55 metre genişliğe sahip. İlk yeni nesil tramvay 2013 yılının ekim ayında Konya’ya gelirken, testlerin ardından araçlar 2014 yılı şubat ayından itibaren yolcu taşımaya başladı. Çift taraflı kapılara sahip araçlarda Wi-Fi özelliği bulunurken, tramvayların maksimum hızı 70 kilometre/saat olarak öne çıkıyor.
ALAADDİN-ADLİYE HATTI TARİHİ ŞEHİR MERKEZİNE ULAŞTI
Konya tramvay ağının önemli hatlarından biri de Alaaddin-Adliye hattı oldu. 2013 yılında temeli atılan ve 2015 yılında hizmete giren hat, Karatay bölgesine raylı ulaşım bağlantısı sağladı. Hattın Alaaddin ile Mevlana arasındaki bölümünde ise katanersiz tramvay sistemi uygulandı. Bu uygulamayla Mevlana Türbesi ve tarihi şehir merkezi çevresinde havai elektrik hatları ile direklerin oluşturabileceği görsel etkinin azaltılması hedeflendi.
KONYA’DA TRAMVAY BİSİKLETLE DE BULUŞTU
Konya’nın bisiklet ulaşımını geliştirme hedefi kapsamında tramvay sistemi de farklı bir uygulamaya ev sahipliği yaptı. Uzun yıllar şehirde hizmet veren Duewag GT8 tramvaylarından iki tanesi yeniden tasarlanarak 2020 yılının eylül ayında Bisiklet Tramvayı olarak hizmete alındı. Özel olarak düzenlenen araçlarda bisiklet taşıma alanları oluşturuldu. Böylece Konya’da bisiklet ile toplu ulaşımın bir arada kullanılmasına yönelik dikkat çekici bir model ortaya çıktı.
KONYA’NIN RAYLI SİSTEM AĞI BÜYÜYOR
Konya’da raylı ulaşımın geleceği yalnızca mevcut tramvay hatlarıyla sınırlı değil. Şehrin ulaşım planları kapsamında tramvay, banliyö ve yeni raylı sistem yatırımlarının birbirine entegre edilmesi hedefleniyor. KONYARAY banliyö projesinin yanı sıra yeni raylı sistem yatırımlarıyla Konya’nın ulaşım ağının daha geniş bir yapıya kavuşması planlanıyor. Özellikle şehir hastanesi bağlantısı ve yeni raylı sistem projeleri, Konya’da toplu ulaşımın geleceğinde önemli başlıklardan biri olarak öne çıkıyor. Özetle 1906 yılında elektrikli tramvay hayaliyle başlayan, 1917’de atlı tramvayla devam eden ve 1992’de modern sistemle yeniden hayat bulan Konya’nın raylı ulaşım serüveni, bugün yeni projelerle büyümeye devam ediyor.
