Osmanlı medeniyetinin “sebil” geleneğini devam ettiren ve her 500 metrede bir tatlı su çeşmesi bulunan Konya’da 145 tane tarihi çeşme yer alıyor.
Tescilleri yapılan ve tarihlendirilen bu çeşmelerin tamamına yakınından su akıyor. Selçuklu başşehri olmasına rağmen tarihi çeşmelerin tamamı Osmanlı dönemine ait olan Konya’nın geçmişten günümüze hayat taşıyan çeşmelerin en eskisi ise 517 yaşında.
EN ESKİ ÇEŞME PADİŞAHIN EMRİYLE YAPILDI
Konya'nın günümüze ulaşan en eski tarihli çeşmesi, 1508-1509 yıllarında Yavuz Sultan Selim tarafından yaptırılmış. Şems civarında bulunan ve “Yavuz Sultan Selim Çeşmesi” olarak adlandırılan bu tarihi çeşmenin Arapça yazılı kitabesinde, "Allah’ın yeryüzündeki gölgesi olan Sultan oğlu Büyük Sultan Bayezit oğlu Sultan Şah Selim Han-Allah yardımcılarını aziz etsin- bu çeşmenin yapılmasını emretti. 1508 senesi” ifadesi yer alıyor.
YAVUZ SULTAN SELİM’DEN KONYA’YA 11 ÇEŞME
Tarihi kaynaklara göre Konya’ya 3 kez gelen Yavuz Sultan Selim Han, İran seferi (1512-1520) sırasında Konya’dan geçerken şehrin su işiyle ilgilenmiş, Dutlu memba suyunu taştan yapılmış kanallarla şehre akıtarak 11 adet su yapısı(çeşme, şadırvan) yaptırmıştır. Mevlâna Dergahı avlusundaki şadırvan da Yavuz Sultan Selim'in yaptırdığı 11 su yapısı içerisinde yer almaktadır.
Konya’nın tarihi çeşmeler içesindeki en eski yapıları ise şöyle sıralanıyor:
AK ÇEŞME (1544): Karatay İlçesi, Aziziye Mahallesi, Mehmet Dede Sokağında, Fakih Dede Türbesi’nin kuzeydoğusunda yer alan çeşme, alınlık kısmındaki inşa kitabesine göre Konya Valisi Ali Paşa tarafından 1544 yılında yaptırılmıştır.
ALİPAŞA ÇEŞMESİ (1554): Karatay İlçesi, Akçeşme Mahallesi, Piriesat Caddesi, Fakih Dede Türbesi’nin güneyindeki çeşme, sivri kemerli tek lüleli bir Osmanlı Dönemi çeşmesidir. Alınlık kısmındaki inşa kitabesine göre Konya Valisi Ali Paşa tarafından yaptırılmıştır. Çeşmenin yüksekliği 3,20 m, genişliği, 2,36 m, kemer açıklığı 1,60 m, ayakların kalınlığı 0,38 m; kemer taşı sayısı da on dörttür.
SULUHAN ÇEŞMESİ (1643): Meram İlçesi, Şükran Mahallesi, Taş Kapı Medrese Caddesi, eski Buğday Pazarı’nın Suluhan Kapısı yanına bağımsız bir çeşme olarak taşınmıştır. Çeşmenin yüksekliği 1,80, genişliği 0,82, basık yuvarlak kemerinin genişliği ise 0,52 m’dir. Uzunlamasına dikdörtgen biçimli çeşme oldukça küçük boyutludur.
MEHMET AĞA ÇEŞMESİ (1580): Karatay İlçesi, Aziziye Mahallesi, Piri Mehmet Paşa Caddesi’nde, Piri Mehmet Paşa Camii’nin karşısında yer alan çeşme, kitabesine göre III. Murat’ın hizmetinde bulunan Mehmet Ağa tarafından 1580 yılında yapılmıştır.
MÜFTÜ ÇEŞMESİ (1737): İçkaraaslan Mahallesi’nde aynı adı taşıyan mescidin yanında yer alan çeşme, kitabesine göre H 1155/M 1737 yılında Kadir Çelebi tarafından yaptırılmıştır. Yapım malzemesi düzgün kesme taş olan eser, dikdörtgen formlu, iki cepheli bir köşe çeşmesidir. Cephelerden biri sivri, diğeri yuvarlak kemerlidir.
MİTHATPAŞA CAMİİ ÇEŞMESİ (1739): Karatay İlçesi, Nakipoğlu Mahallesi, Hacı Hasanbaşı Caddesi, Mithat Paşa Camii’nin batı köşesinde yer alan çeşme, stil kritiği ile Osmanlı Dönemine tarihlendirilmektedir. Yapım malzemesi kesme ve moloz taştır. Yapı, duvara bağımlı bir sokak çeşmesidir.
NAKİPOĞLU ÇEŞMESİ (1739): Karatay İlçesi, Hacı Hasan Mahallesi,Sedirler Caddesi, Nakiboğlu Camii’nin kuzeydoğusunda yer alan çeşme, kitabesine göre 1739 yılında, Nakip ve Müftü İbrahim Efendi tarafından yaptırılmıştır. Yapım malzemesi olarak cephede kesme taş, arka depo kısmında moloz taş, kemerleri taşıyan ayaklarda da devşirme Bizans çifte sütunu kullanılan çeşmenin üzerinde dört yöne eğimli, kurşun kaplamalı çatı bulunmaktadır. Çeşme, 3,01 m yüksekliği ve 3,05 m genişliği ile kübik formludur.
SADIRLAR ÇEŞMESİ (1744): Karatay İlçesi, Hacı Hasan Mahallesi, Sedirler Caddesi, Polatlar Camii’nin karşısındaki çeşme, H 1157- M 1744 ’te Müftü Seyyid İbrahim Efendi tarafından yaptırılmıştır. Taş ve mermerden yapılan çeşme, düz cepheli çeşmeler grubuna girmektedir. 2,70 m yüksekliğinde 2,05 m genişliğindeki çeşme, dikey dikdörtgen bir form sergiler.
İKİZ ÇEŞME (1745): Karatay İlçesi, Hacı Hasan Mahallesi, Hacı Hasanbaşı Caddesi’nde, Çataloğlu Camii’nin karşısında yer alan çeşme, kitabesine göre 1745 yılında Seyyid İbrahim Efendi tarafından inşa ettirilmiştir. Yapım malzemesi olarak düzgün kesme taşlar kullanılmıştır. Çeşmeler sivri kemerli tek lüleli, üzeri kurşun kaplama örtülüdür.
