Algılarımız, hayatımızın gizli senaristi mi?

İnsan çoğu zaman hayatını mantığıyla yönettiğini zanneder. Oturur, düşünür, tartar, ölçer ve karar verdiğine inanır. Kendi hikayesinin yazarı olduğunu, direksiyonun başında olduğunu düşünür. Oysa çoğu zaman direksiyonda biz varmışız gibi görünse de rotayı çizen şey, sessizce içimizde duran algılarımızdır. 

Biz karar verdiğimizi sanırız; aslında çoktan oluşmuş bir bakış açısının izinden gideriz. Mantık ise çoğu zaman bu yolu sonradan mantıklı göstermek için devreye girer. 

Bunun sebebi basittir: Biz dünyayı olduğu gibi yaşayamayız. Dünyayı, zihnimizin bize sunduğu haliyle yaşarız. Gerçek dediğimiz şey, çoğu zaman dış dünyanın kendisi değil, dış dünyanın içimizdeki yorumudur. Aynı olay iki farklı insanın hayatında bambaşka anlamlara dönüşebilir. Birisi için fırsat olan şey, diğeri için tehdit olabilir. Birisi bir kaybı son olarak görürken, diğeri aynı kaybı yeni bir başlangıç olarak okuyabilir. Olay değişmez; ona yüklenen anlam değişir. O anlamı belirleyen şey algıdır. 

Algı, gerçekliğin filtresidir. Bardakta yarım su vardır ama sen onu ya eksik ya da yeterli görürsün. Bardak sabittir, su sabittir, ama bakışın değiştiği anda gördüğün dünyada değişir. Hayatta da aynısı olur. Bazı insanlar aynı şartlarda umudu fark ederken, bazıları sadece eksik olanı görür. Bu çoğu zaman zekâ farkı değil, zihnin dünyayı okuma biçimidir. Kimi zihin fırsat arar, kimi zihin tehlike. 

Bu yüzden verdiğimiz birçok karar sandığımız kadar bilinçli değildir. Birine güvenip güvenmemek, bir işe girip girmemek, bir ilişkiyi başlatmak ya da bitirmek gibi önemli görünen kararlarımızın çoğu, daha derinde oluşmuş algıların sonucudur. Algılarımız zamanla, yaşadıklarımızla şekillenir. Çocukken sürekli eleştirilen biri büyüdüğünde başarıyı bile şans olarak algılayabilir. Güven duygusu zedelenmiş biri, karşısındaki ne kadar iyi biri olursa olsun temkinli yaklaşır. Büyük bir hayal kırıklığı yaşayan biri, yeni fırsatları bile risk olarak görmeye başlar. Zihin, tek bir kötü deneyimi genelleştirir ve bunu kural haline getirir. Böylece insan, geleceğini geçmişin diliyle okumaya başlar.

 Bu noktada ilginç olan şudur: İki insan aynı şartlarda yaşasa bile tamamen farklı hayatlar sürebilir. Çünkü dış dünya aynı olsa da iç dünyaları farklıdır. Birisi fırsat görürken diğeri tehdit görür. Birisi umutlanırken diğeri vazgeçer. Hayat çoğu zaman bize ne verdiğinden çok, bizim onu nasıl yorumladığımızla ilgilidir.

 Hayatı değiştirmek için bazen dünyayı değiştirmeye gerek yoktur. Bazen asıl değişmesi gereken şey bakış açısıdır.  Algı değiştiği zaman aynı insanlar farklı görünür, aynı sorunlar daha küçük gelir, aynı fırsatlar daha net fark edilir. Çünkü dünya olduğu gibi değildir. Dünya, bizim onu gördüğümüz kadardır.