Bu yeni tedavi yöntemiyle, bağışıklık sistemine zarar veren elementler kandan uzaklaştırılarak vücudun doğal savunma mekanizmalarının yeniden sağlıklı çalışması amaçlanmakta.
Plazmaferez Nedir?
Plazmaferez, kanda dolaşan ve geleneksel tedavilerle temizlenemeyen hastalık yapıcı moleküllerin, gelişmiş aferez teknolojisi kullanılarak kandan süzülmesi yöntemi.
Temelde bir kan yıkama işlemi olarak da bilinen bu prosedür, akut veya kronik hastalık süreçlerinde doğrudan hasara neden olan plazma faktörlerini hedef alarak hastanın klinik tablosunu stabilize etmeyi hedeflemekte.
Bilindiği gibi kan plazması, bütünsel kan hacminin yaklaşık %55’ini oluşturan, büyük oranda su, hayati proteinler ve elektrolitlerden meydana gelen açık sarı renkli sıvı bileşeni. Alyuvar, akyuvar ve trombosit gibi kan hücrelerinin vücutta taşınmasını sağlayan bu matris; besin elementlerinin iletimi, metabolik atıkların uzaklaştırılması ve vücudun pH ile sıvı dengesinin korunmasında kritik bir rol oynamakta.
Kan plazmasının görevleri nelerdir?
Vücut fonksiyonlarının kesintisiz bir şekilde devam edebilmesi için kan plazması görevi, taşıyıcı ve düzenleyici bir bağlantı sağlamak. Plazma; sindirim sisteminden alınan besinleri, oksijeni ve hormonları hücrelere taşırken hücrelerde üretilen atık maddelerin temizlenmesi için de böbrek ve karaciğer gibi organlara iletim sağlamakta. Aynı zamanda içinde barındırdığı albümin sayesinde de kanın damar dışına sızmasını engeller ve vücudu enfeksiyonlara karşı koruyan antikor taşınma sürecini gerçekleştirmekte.
Plazmaferez tedavisinin temel amacı nedir?
Bazı hastalıklarda, kan plazmasının içinde bulunan bağışıklık antikorları kontrolden çıkarak vücudun kendisine saldırmaya başlar. Uzmanlara göre plazmaferez tedavisinin temel amacı; kanın kırmızı ve beyaz kan hücrelerini korurken zararlı otoantikorları, toksinleri veya anormal proteinleri barındıran hastalıklı plazmayı vücuttan uzaklaştırmak.
Plazmaferez, kanın sıvı kısmının filtrelenmesi, temizlenmesi ve yenilenmesi sistemine bağlı olarak çalışan işlem. Vücutta kişiyi hastalıklara karşı koruyan bağışıklık sisteminin kontrolden çıkarak kendi dokularına saldıran zararlı antikorlar ürettiğinde, bu zararlı maddeler kanın plazma kısmına karışmakta. Plazmaferez cihazı, kanı vücut dışına alarak hücreler ile bu zararlı sıvıyı birbirinden ayıran süzme sistemi ile çalışıyor.
Plazmaferez işleminin etki mekanizması
Cihaz, santrifüj veya membran filtrasyonu yöntemini kullanarak kanı ikiye bölüyor. Yoğunluğu daha fazla olan alyuvarlar, akyuvarlar ve trombositler bir tarafa ayrılırken hastalığı tetikleyen sıvı plazma kısmı ise başka bir hazneye çekilir. Böylelikle işlem gerçekleşmiş olur.
Zararlı antikorların ve maddelerin uzaklaştırılması
Plazmaferez cihazının kanı bileşenlerine ayırmasından sonraki aşama, hastalığı doğrudan tetikleyen patojenik unsurların temizlenmesi olarak nitelendiriliyor. Ayrıştırma haznesinde kan hücrelerinden tamamen yalıtılan sarı renkteki kirli plazma, vücudun bağışıklık dengesine zarar veren antikor yapılarını, dokulara saldıran otoantikorları ve atık maddeleri bünyesinde barındırır.
Cihaz, bu sıvı katmanını özel bir vakum hattı üzerinden çekerek kapalı bir atık torbasına aktarır. Böylece, normal şartlarda ilaç tedavileriyle vücuttan atılacak olan ve organ yıkımına yol açan bu zararlı moleküller, mekanik bir filtreleme sayesinde birkaç saat içinde kandan ayıklanmış olur.
İşlem sonrasında plazmanın yerine ne konulur?
Vücuttan hastalıklı plazma sıvısı çekildiğinde, hastanın tansiyonunun düşmemesi ve kan hacminin korunması için yerine replasman sıvısı verilir. Ayrıştırılan sağlıklı kan hücreleri, cihaz içinde albümini çözeltisi, serum fizyolojik veya TDP ile karıştırılarak hastaya damar yolu aracılığı ile verilir.
Tedavi kaç seans uygulanır?
Plazmaferez tedavisi tek seferde kesin çözüm sunan bir işlem değil. Dokularda bulunan zararlı antikorlar işlem sonrasında tekrar kana sızabilir. Bu nedenle hastalığın türüne ve klinik yanıta göre genellikle 5 ila 7 seanslık kürler şeklinde tedavinin uygulanması gerekli olabilir.
Plazmaferez Hangi Hastalıklarda Uygulanır?
Plazmaferez, ilaç tedavilerinin yeterli olmadığı veya bağışıklık sisteminin ürettiği zararlı proteinlerin hayati organları doğrudan tehdit ettiği durumlarda birincil ya da destekleyici tedavi seçeneği olarak uygulanmakta.
- Nörolojik hastalıklar
Beyin, omurilik ve vücuda yayılan sinir hatlarında meydana gelen hasarlar, bağışıklık sisteminin kendi hücrelerine saldırmasıyla başlayabilir. Bu tür durumlarda, sinirlerin elektrik iletimini sağlayan miyeline veya kaslara sinyal gönderen bölgelerde de hasar görülür ve hastada kas güçsüzlüklerine, his kayıplarına ve kalıcı felç risklerine yol açabilen nöroloji hastalıkları meydana gelir. Plazmaferez tedavisi bu nedenle nörolojik hastalık türleri için uygundur.
- Hematolojik hastalıklar
Kandaki pıhtılaşma dengesini veya protein yoğunluğunu doğrudan tehdit eden hematoloji hastalıkları söz konusu ise bu tedavi yöntemine başvurulabilir. Özellikle trombotik trombositopenik purpura (TTP) ve hiperviskozite sendromlarında kişilerin plazmaferezin tedavisine başlaması gerekli olabilir.
- Böbrek hastalıkları
Böbreğin süzme ünitelerini hedef alan iltihaplarda, antikorları kandan ayıklamak için bu tedavi yöntemi uygulanır. Erken müdahale ile hastada böbrek yetmezliği gibi ciddi problemler yaşamasının önüne geçilmesi hedeflenir. Böbrek kanseri tedavisinde direkt olarak bu tedavi yönteminin bir etkisi yoktur. Ancak hastanın kanser tedavisinde destekleyici olarak plazmaferez tedavisine başvurulabilir.
