Mart ayının o telaşlı ve yoğun beyanname günlerini geride bıraktık. Ancak yankıları ekonomi koridorlarında hala dalga dalga büyüyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), 2025 yılında elde edilen ticari, zirai, mesleki kazançlar ile kira ve ücret gelirlerinin vergilendirilmesi sürecine dair o merakla beklenen çarpıcı bilançoyu nihayet kamuoyuyla paylaştı. Türkiye genelinde milyonlarca vatandaşı kapsayan bu veriler gösteriyor ki; devletin dijital altyapıya yaptığı teknolojik yatırımlar ve tavizsiz denetim mekanizmaları, vatandaşın vergiye olan "gönüllü uyumunu" hiç olmadığı kadar zirveye taşımış durumda.
Sistemin ne kadar keskin çalıştığına dair rakamlara biraz daha yakından bakmak gerekiyor. Sadece GİB tarafından kullanıma sunulan o pratik "Hazır Beyan Sistemi" üzerinden kira, ücret veya menkul sermaye iradı beyan edenlerin sayısı 2 milyon 558 bini buldu.
Asıl dudak uçuklatan kısım ise beyan edilen o devasa paranın büyüklüğü. Ticari ve serbest meslek kazancı elde edenlerin bildirdiği matrah, son üç yılda akılalmaz bir ivmeyle tam yüzde 232 oranında artarak 897,3 milyar liraya ulaştı. Toplam beyan edilen gelir vergisi matrahı ise 2 trilyon 355 milyar lira gibi tarihi bir zirveye oturdu. Kamu spotları, SMS bilgilendirmeleri ve eğitici videolarla desteklenen bu süreç, devletin kasasına girecek olan hesaplanan vergi tutarını da 702 milyar liraya fırlattı.
Bu yılın en dikkat çekici verilerinden biri de sisteme taze kan olarak giren o geniş kitle.
Çeşitli yatırım araçlarından, kiralardan veya diğer kazançlardan ilk defa gelir elde eden tam 401 bin kişi, hayatında ilk defa vergi dairesiyle dijital ortamda tanışıp mükellefiyet tesis ettirdi. GİB, süreci başarıyla tamamlayan ve ilk taksitini tıkır tıkır ödeyen bu mükelleflere telefonlarından birer teşekkür SMS'i göndererek aslında o eski, asık suratlı "vergi dairesi" algısını da bir nevi kırmayı başardı.
Peki ya o teşekkür mesajını almayanlar? Yani ciddi gelirler elde ettiği halde devlete sırtını dönüp kazancını gizlemeye çalışanlar? İşte onlar için çember giderek, nefes aldırmayacak şekilde daralıyor.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, GİB'in yapay zeka destekli analizlerle eksik beyan verenleri veya hiç beyanname doldurmayanları tek tek tespit etmeye başladığını en üst perdeden duyurdu. Ancak Maliye'nin kapıları tamamen kapanmış değil. Bakan Şimşek, "Nasılsa af çıkar" yanılgısına düşen vatandaşlara oldukça kritik bir çağrı yaptı: “Gelirlerini süresinde beyan etmeyen mükellefler, pişmanlık hükümlerinden yararlanarak beyanname verebilir. Pişmanlık hükümlerinden faydalanarak beyanname veren mükelleflere vergi ziyaı cezası kesilmiyor.”
