Dünyaya gelen her birey genetik özelliklerini anne ve babasından alır ve her bireyin DNA’sı kendisine özel olup dünyada eşsizdir.
Yargıtay kararlarıyla da belirlenmiş olan DNA testi, insanların kimliğini, akrabalık veya babalık gibi bağları belirlemek için bireylerde bulunan şifrelenmiş DNA dizilişinin incelenmesine deniliyor.
DNA testinde; hedeflenen belirli gen dizilimlerinin, incelenen materyale ait DNA diziliminde var olup olmadığı belirlenmekte.
Bu anlamda spesifik bir hastalıkla ilişkisi olduğu yapılan bilimsel çalışmalarla tespit edilmiş genetik dizilimlerin incelenmesi ile hastalık tanısı hakkında önemli bilgiler elde edilebiliyor.
DNA'NIN ADLİ VAKALARDA KULLANIMI
Günümüzde popüler olan ve tıp alanında kullanılan DNA testi, birçok hastalığın teşhisinde kullanıldığı gibi ayrıca adli vakalar ve babalık davalarında da kullanım alanı bulmakta.
Akrabalık ilişkilerine göre farklı DNA çeşitleri vardır. DNA testi çeşitleri şunlardır;
- Annelik DNA testi
- Babalık DNA testi
- Soyağacı testi
- Kardeşlik DNA testi
- DNA İmar
- Hala ve amca DNA testi
Gebelikte bebeğin babasının tespiti için DNA testi yaptırılır.
DNA testi; insan kimliğine dair önemli ve bilimsel bulgular taşıyan DNA, her insanda farklı olmakla birlikte aynı zamanda her insanın ailesinden bulgular taşıyan olgu.
DNA testi kişinin tespiti sağlanır. DNA vücudumuzu oluşturan yapıtaşlarımız hücrelerimizin içinde yer alan ve bize ait tüm özelliklerin şifrelendiği genetik kodumuzu meydana getiren biyolojik yapılardır. Cinsiyet ve yaş fark etmeksizin tüm bireylere DNA testi yapılabilmekte.
DNA Testi Nedir?
DNA testi, bir kişinin genetik yapısını incelemeye yarayan bir test. DNA testiyle kişinin genetik bilgisini okunur ve analiz edilir. Genellikle aile hikayesi, sağlık durumu veya hukuki nedenlerle yapılır. Bu testler, genellikle kan, dişeti, saç, cilt veya idrar gibi vücut sıvılarından alınan örneklerle yapılır ve sonuçlar genellikle birkaç gün içinde sunulur.
Moleküler genetik incelemeye ancak “zorunlu olması” durumunda başvurulabilir.
Bu nedenle DNA incelemesini istisnai bir delil elde etme yöntemi olarak nitelenir.
Delil elde etme amacı dışında molekül genetik inceleme yaptırılması veya yapılan inceleme sonuçlarının kullanılması ise yasak.
Şüpheli veya sanık ya da bunların dışında kalanlarda elde edilen
kan,
saç,
tükürük,
tırnak,
cinsel
salgı,
kıl,
deri örnekleri,
gaita,
sümük gibi benzeri örnekler üzerinde, soy bağının tespiti veya elde bulunan bulgularla mukayesesinin yapılması için moleküler genetik inceleme yapılabilir.
Alınan örnekler ile olay yerinde elde edilen bulgu, genetik inceleme yapılarak karşılaştırılır.
DNA incelemesi bakımından dikkat edilmesi gereken bir husus da, negatif bir sonucun kişinin gerçek fail olmadığını kesin olarak ortaya koymayacağı gibi, pozitif sonucunda tek başına mahkumiyet için yeterli olmayacağıdır.
DNA inceleme sonuçlarının mutlaka, olayın işleniş şekli ve dosya kapsamında bulunan diğer delilerle birlikte değerlendirilerek bir sonuca varılması gerekir.
DNA İncelemesinin Yapıldığı İşlemler
Göz rengi, boy uzunluğu, saç şekli, kalp hastalıklarına yakalanma ihtimali kişiye ait kodlamalar.
Çevrenin etkisiyle birlikte kişisel özellikler şekillenir ve vücut yaşamını devam ettirir.
DNA testi ise insan vücudunda bulunan DNA adlı molekülün özelliklerini inceleyen bir laboratuvar testi.
Bu testler genellikle aile hattı, kimlik doğrulama, sağlık durumu veya diğer bilimsel araştırmalar için kullanılmakta.
Örneğin DNA testi sayesinde kişinin bulaşıcı hastalığı, ailesel kalıtsal hastalıklara yakalanma riskini belirleyebilir.
Ya da bir suçluyu tanımlanabilir.
Olay veri bulguları ile DNA eşleştirilmesi yapılabilir.
Moleküler genetik inceleme her zaman yapılamaz.
Ceza yargılamasında iki durumun tespiti için gerçekleştirilir.
DNA İncelemesinin Şartları
Kolluk tarafından veya Cumhuriyet savcısı tarafından bizzat olay yerinde yapılan inceleme, arama ve el koyma neticesinde elde edilen bulgular ile şüpheli, sanık ve diğer kişilere (özellikle mağdur/müştekiye ait olanlar) ait doku örnekleri üzerinde inceleme yapılması için şu şartların bulunması gerekir;
- usulüne uygun elde edilmiş mukayese elverişli doku örneklerin bulunması,
- Soybağının veya elde edilen bulgunun şüpheli veya sanığa ya da mağdura ait olup olmadığının tespitinin gerekmesi,
- DNA incelemesinin olayın açıklanması için gerekli olması, ancak hakim kararı üzerine yapılabilir.
DNA Testi Neden Yapılır?
DNA testinde; hedeflenen belirli gen dizilimlerinin, incelenen materyale ait DNA diziliminde var olup olmadığı belirlenir.
- Kimlik Doğrulanması: Bir kişinin asıl kimliğinin belirlenmesi için kullanılır. Örneğin, bir kişinin gerçek babasını doğrulamak için kullanılabilir.
- Aile Hikayesinin Tespit Edilmesi: Kişinin aile üyeleriyle ilişkisini belirlemek için kullanılmaktadır.
- Sağlık Durumunun Tespit Edilmesi: Bir kişinin genetik hastalıklara yakalanma riskinin belirlenmesi için kullanılır.
- Bilimsel Araştırmalar Yapılması: Bilimsel araştırmalar ile insan genetik özelliklerinin farklı özellikleri incelenebilir.
- Suç Araştırması Yapılması: Suç araştırmalarında, suçun ve suçlunun tespit edilmesi amacıyla kullanılabilmektedir.
- Hukuki Sebepler: Cinsiyet tayin edilmesi, çocuğun biyolojik anne, babasının tespit edilmesi sebepleriyle yapılabilmektedir.
DNA Verilerinin Gizliliği
Ceza Muhakemeleri Kanununa göre elde edilen örnekler üzerinde yapıla moleküler genetik inceleme sonuçları, kişisel veri niteliğinde olduğundan, elde ediliş amacı dışında kullanılamaz, dosya içeriğini öğrenme yetkisine sahip bulunan kişiler tarafından bir başkasına verilemez.
DNA analiz sonuçları kişisel veri olduğundan, bu bilgilerin hukuka aykırı olarak kullanılması halinde Türk Ceza Kanununa göre suçun yasal unsurları oluşur.
DNA Verilerinin Yok Edilmesi
Moleküler genetik inceleme sonucunda elde edilen bilgiler kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığına dair kararların kesinleşmesi durumunda, Cumhuriyet savcısının huzurunda derhal yok edilir ve bu husus dosyasında muhafaza edilmek üzere tutanağa geçirilir.
Anne Karnındaki Bebeğe DNA Testi Yaptırılabilir Mi?
Günümüzde hamilelik 9. haftayı geçmiş ise annenin rızası ile kolundan alınan kan numunesi ile bebeğin DNA testinin yapılabilmesi mümkün.
DNA Testi FİYATI NE? SGK Tarafından Karşılanabilir Mi?
DNA testi gizlilik ilkesine bağlı olarak yapılan ve mutlaka her iki tarafın da rızasının alınmasını gerektiren bir test.
Eğer test yapılması istenen kişi 18 yaşından küçük ise anne ve babasının izni alınması gerekmektedir.
DNA testi yapılması bir hastalık teşhisi ya da farklı bir tedavi unsuru barındırmadığından ücretlerinin Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanması mümkün değil.
Bu nedenle DNA testi yaptırmak isteyen kişilerin hastane tarafından belirlenen ücreti ödemeleri gerekmektedir.
DNA testi için belirlenen ücret hastaneden hastaneye değişmekte.
2000-5000 civarında ücretlendirme yapılmakta.
Dolayısıyla, rızası olan veya yasal şartları sağlayan herkes DNA testi yaptırabiliyor. Ancak testin bireysel bilgi edinmek amacıyla mı yoksa mahkeme gibi resmi bir süreç için mi yapılacağı kuralları değiştirmekte. Gizlice örnek alarak test yapmak yasal değil.
18 yaşından büyük, kendi rızası olan herkes bu testi yaptırabilir.
Kriminal DNA testi dışında soy ağacı, köken, akrabalık veya bireysel sağlık yatkınlıkları bu şekilde öğrenilebilir.
