Savaşlar deniz ticaretini adeta durma noktasına getirdi… Dünya ticaretinin deniz yolları, aylardır çatışmaların gölgesinde seyrediyor. İran savaşı ve Ukrayna savaşı, sadece cepheleri değil, uluslararası taşımacılığı da vuruyor. Mart ayından bu yana Hürmüz Boğazı, Kızıldeniz ve Karadeniz'de 200'den fazla ticari gemi hedef alındı. Saldırılarda en az 42 denizci yaşamını yitirdi, büyük maddi hasar oluştu. Tablo, deniz ticaretinin artık savaşın yan etkisi değil, doğrudan hedeflerinden biri haline geldiğini gösteriyor.
En yoğun cephe Hürmüz Boğazı ve çevresi oldu. ABD ve İsrail'in 1 Mart'ta İran'a yönelik bombardımanları başlatmasının ardından bölgede 137 ticari gemi vuruldu. Bölgedeki hareketlilik, küresel enerji taşımacılığı açısından da kritik önem taşıyor. Çünkü Hürmüz Boğazı'ndan günde yaklaşık 17,5 milyon varil petrol geçiyor. Ancak deniz trafiğindeki artış, daha yüksek güvenlik anlamına gelmiyor. Gemi sayısının artması, hedef sayısını da artırıyor.
Hürmüz'de ekim en şiddetli ay oldu
Hürmüz'de şiddet ekim ayında zirve yaptı. Ay boyunca 35 gemi, insansız hava aracı veya füzelerle vuruldu. Ekim, yılın en şiddetli ayı olarak kayıtlara geçti. Bölgedeki risk algısı bu yoğunlaşmayla birlikte daha da yükseldi.
13 Ekim'de Singapur bandıralı GFS PRIDE konteyner gemisine bir füze isabet etti. Gemi ertesi gün battı. 21 kişilik mürettebatın tamamı kurtuldu. ABD, olaydan İran Devrim Muhafızları'na ait bir füzeyi sorumlu tuttu. Bu gelişme, Hürmüz'deki hedef almaların artık tek tek gemileri batıracak boyuta ulaştığını ortaya koydu.
ABD güçleri, İran limanlarına uygulanan abluka kapsamında 12 petrol tankerini kullanılamaz hale getirdi. Bu tankerlerden ikisi battı. Abluka, denizdeki çatışmanın yalnızca vurma boyutuyla sınırlı kalmadığını, limanlar ve enerji taşımacılığı üzerinden de sürdüğünü gösterdi.
Karadeniz'de can kaybı daha ağır
Karadeniz'de de Rusya ve Ukrayna, ticari gemilere yönelik saldırılarını artırdı. Temmuz-eylül döneminde yaklaşık 86 ticari gemi hedef alındı. 5-28 Ekim arasında Romanya ve Bulgaristan açıklarında en az 9 ticari gemi saldırıya uğradı, 5'i battı. Karadeniz'deki saldırıların yoğunluğu, Hürmüz'deki tabloyla birlikte değerlendirildiğinde, deniz ticaretinin farklı coğrafyalarda eş zamanlı baskı altında olduğu görülüyor.
Karadeniz'deki saldırılarda 32 denizci hayatını kaybetti. Yalnızca ekim ayındaki saldırılarda 31 kişi kayboldu. Bu rakam, can kaybının büyük bölümünün kısa bir zaman diliminde yoğunlaştığını gösteriyor. Ekonomim'in haberinegöre Karadeniz, gemi sayısı açısından Hürmüz'ün gerisinde kalsa da insan kaybı açısından daha ağır bir bilançoyla öne çıkıyor.
Kızıldeniz'de abluka genişliyor, tehdit değişiyor
Yemen'de İran müttefiki Husiler, 20 Temmuz'da Suudi Arabistan'la bağlantılı gemilere abluka ilan etti. İki gün sonra Suudi petrol tankeri ENCELIA vuruldu. Bu yıl Kızıldeniz ve Babu'l Mendeb Boğazı'nda 11 gemi saldırıya uğradı. Kızıldeniz'deki sayı diğer iki bölgeye göre daha düşük görünse de ablukanın ilan edilmesi, bölgedeki taşımacılığın da doğrudan hedef haline geldiğini ortaya koyuyor.
Buna karşılık korsanlık verisi tam tersi bir tablo çiziyor. Ocak-eylül döneminde 51 korsanlık olayı kaydedildi. Bu sayı, 1992'den bu yana en düşük seviyeye geriledi. Yani denizdeki tehdit artık korsanlardan değil, devletler arası çatışmalardan kaynaklanıyor. Ticaret gemileri için riskin kaynağı değişti, ancak riskin kendisi azalmadı.
