Her zaman çalışma hayatında dökülen her damla alın ter kutsal.
SSK ve Bağ-Kur kapsamında çalışan binlerce sigortalının karşılaştığı acı bir gerçek de var.
Asgari ücret veya düşük matrah üzerinden bildirilen çalışmalar, gün sayısı arttıkça gelecekteki emekli aylığını artırmak yerine düşürmekte.
Örneği 2008 Ekim Kırılması: Ekim 2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 Sayılı Kanun ile Aylık Bağlama Oranı (ABO) düşürülmüştü.
Düşük Matrah Tuzağı: SGK’ya bildirilen kazancın alt sınırdan kalması, çalıştıkça bağlanacak emekli aylığını geriye çekmekte.
Hâl böyle iken köşemize her gün binlerce okurumuzdan çığ gibi sual yağıyor: "Emekli maaşımı nasıl yükseltirim?"
Dolayısıyla mesele emeklilik olunca, herkes geçinmeye kâfi gelecek maaşın derdinde. Ancak çalışma hayatında göz ardı edilen acı bir hakikat var.
Yani esnaf, şirket ortağı ve diğer Bağ-Kur sigortalıları ile SSK’lı çalışanların asgari ücret veya düşük matrah üzerinden bildirilmesi emekli aylığının tabandan bağlanmasına yol açmaktadır.
EMEKLİLİKTE YÜKSEK MAAŞ
Bu kapsamda emekli aylığının yüksek bağlanmasında prim gün sayısı veya sigortalılık süresinden ziyade, her ay SGK’ya bildirilen Prime Esas Kazanç (PEK) tutarı belirleyici.
SGK matrahına sadece temel ücret değil, işçiye ödenen yan haklar da yansıtılmalı:
- Fazla çalışma (fazla mesai) ücretleri,
- Ulusal bayram ve genel tatil günleri yevmiyeleri,
- İkramiye, prim ve diğer prime tabi her türlü ücret eklentileri.
- Bu bağlamda düşük matrahla geçen her ay, gelecekteki emeklilik maaşının daralması demektir.
Bu kapsamda fazla mesai yapıyorsanız, bayramlarda çalışıyorsanız ya da prim, ikramiye, yol parası gibi ücret eklentisi alıyorsanız bunların tamamının SGK’ya gerçeğe uygun ve eksiksiz bildirilmesi emekli aylığınızın miktarı açısından doğrudan lehinize olacaktır.
O FAZLA MESAİ ÜCRETLERİNİN HESABI VE TAKİBİ
Ülkemizdki iş hukukumuzda haftalık normal çalışma süresi yasal olarak 45 saat olarak uygulanmaktadır. Bu süreyi aşan çalışmalar fazla çalışma (fazla mesai) olarak değerlendirilmekte.
Yani fazla çalışma saat ücreti, normal çalışma saat ücretinin %50 fazlasıyla (%150 zamlı / 1,5 katı) ödenmek zorundadır.
Örneğin:
Bir markette çalışıyorsunuz.
Bu kjapsamda haftalık çalışma süresinin yasal sınır olan 45 saat olarak belirlendiğini ve Eylül 2026’nın ikinci haftasında 3 saat fazla mesai yaptığını varsayalım.
- 48 saatlik haftalık çalışma, yasal sınırın 3 saat üzerinde olduğundan bu süre fazla çalışmadır.
- Siz normal saatlik ücretinin 500 TL olduğunu kabul edersek:
- 1 Saatlik Fazla Mesai Ücreti = 500 \ 1,5 = 750 TL
- 5 Saatlik Fazla Mesai Ücreti = 750x 5 = 3.750 TL (Brüt)
- Hesaplanan bu 3.750 TL brüt tutarın eylül ayında aynen ve eksiksiz olarak SGK’ya bildirilmesi gerekir. Fazla mesai ücreti emekli maaşına esas matrahı doğrudan yükselteceğinden, bağlanacak emekli aylığını da artıracak.
Yanı sıra ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılması hâlinde, bu çalışmalar için çift yevmiyenin yanı sıra fazla çalışma ücretlerinin de hesaplanıp bordroya brüt olarak yansıtılması kritik önem taşımakta.
o BORDRO İMZALARKEN DİKKAT
Öte yandan sosyal güvenlikle ilgili 28 yılı aşkın çalışma hayatımda denetleyici, uygulayıcı ve eğitici olarak karşılaştığım en büyük sorunların başında geliyor.
İşçilerin fazla mesai ücretlerinin ya hiç ödenmediği ya eksik ödendiği ya da ödenmesine rağmen SGK’ya bildirilmediği gerçeği gelmekte.
Yanı sıra işçilerin her ay ücret bordrolarını inceleyerek fazla mesai ücretlerinin doğru hesaplanıp hesaplanmadığını ve SGK’ya eksiksiz bildirilip bildirilmediğini kontrol etmesi hayati ehemmiyet arz etmekte.
Bu çerçevede Yargıtay içtihatlarına göre: İmzalı ücret bordrolarında fazla çalışma ücreti ödendiği görünüyorsa, işçinin daha fazla çalışma yaptığını ileri sürmesi kural olarak mümkün değil. Bordroların imzalı ve şerhsiz olması durumunda işçi, aksini ancak yazılı belge ile kanıtlayabilir. Bu nedenle fazla mesai ücretiniz bordro yer almamışsa bordroyu ya imzalamayın ya da "Fazla çalışma alacağım saklıdır" şeklinde ihtirazi kayıt düşmenizde fayda var.
Çünkü fazla mesai ücretleriniz ödenmemişse veya eksik ödenmişse bordrolara imza atmaktan kaçınmanız ya da en azından şerh düşmeniz idari ve adli aşamada lehinize olacaktır. Fazla mesainiz ödenmediğinde veya SGK’ya bildirilmediğinde Alo 170 hattını arayarak ya da SGK veyahut Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüklerine dilekçe vererek hakkınızın teslim edilmesi için idari süreçleri derhâl başlatabilirsiniz.
Yani bugün helal kazancınızın ve döktüğünüz alın terinin brüt tutarlar üzerinden bordroya yansımasını takip etmek, sadece bugünkü maaşınızı değil, yarınki emeklilik hayatınızı da koruma altına alır. İstikbalinizi cılız bir emekli aylığına mahkûm etmemek için fazla mesai haklarınıza sahip çıkın ve SGK matrahınızın eksiksiz bildirildiğinden emin olun.
