Son veriler ışığında Türkiye, Avrupa genelinde hava kirliliğinin en yüksek ölçüldüğü şehirler arasında öne çıktı.
KONYA LİSTEDE
2025 yılı verilerine göre Iğdır, yıllık ortalama 64,4 µg/m³ PM2.5 değeriyle listenin zirvesine yerleşirken, Buca 51,5 µg/m³ ile ikinci sırada yer aldı. Gödekli, Konya ve Düzce de ilk 10’da kendine yer bulan diğer şehirler arasında gösterildi. Ölçülen bu değerlerin, Dünya Sağlık Örgütü’nün güvenli sınır olarak belirlediği 5 µg/m³ seviyesinin oldukça üzerinde olduğu dikkat çekti.
Buna göre Avrupa'daki diğer ülkeler arasında Bosna-Hersek, Sırbistan, Kuzey Makedonya, Moldova, Romanya, Karadağ ve Polonya da PM2.5 yoğunluğunun 15 µg/m³’ün üzerinde olduğu şehirler bildirdi. Ancak Türkiye, listenin yarısını oluşturan şehirleriyle dikkat çekiyor.
Öte yandan Türkiye’deki yüksek kirlilik, fosil yakıt kullanımının yoğunluğu, sanayi kaynaklı emisyonlar, yoğun trafik ve meteorolojik koşulların kirleticileri yerde tutması gibi birden fazla faktörden kaynaklanıyor.
Konunun uzmanları, Türkiye’de özellikle kömürle çalışan enerji santralleri, düşük kaliteli kömür ve odun kullanılan evler ile verimsiz sobaların sorunu ağırlaştırdığını belirtiyor. Ayrıca coğrafi yapının ve hava koşullarının kirleticilerin yere yakın kalmasına neden olduğu vurgulanıyor.
Dolayısıyla ilk 10 şehir arasında, Sırbistan’dan Novi Pazar 34,1 µg/m³ ile üçüncü sırada yer alırken, Bosna-Hersek’ten Prijedor beşinci, Gorazde yedinci ve Gračanica dokuzuncu sırada bulunuyor. 10'uncu sırada ise Sırbistan’dan Cacak yer alıyor.
Yine bu şehirlerdeki yüksek kirlilik ortak nedenlerden kaynaklanıyor: Kömürle çalışan enerji santralleri, düşük kaliteli kömür ve odunla ısınan evler, verimsiz sobalar ve yoğun trafik. Ayrıca coğrafi yapı ve meteorolojik koşullar, kirleticilerin yere yakın kalmasını sağlayarak sorunu daha da büyütüyor.
en temiz havasına sahip şehirleri nerede?
Ölçeğin diğer ucunda, Finlandiya, hava kirliliğinin en düşük olduğu şehirler listesinde ilk 10'un yarısına sahip. Utö adası, sadece 1,3 µg/m³'lük PM2.5 seviyesiyle ilk sırada yer alırken, Muonio ikinci, Kittila üçüncü, Ranua beşinci ve Nivala onuncu sıradaydı.
Elverişli coğrafya ve düşük nüfus yoğunluğu bu başarıya katkıda bulunsa da, Finlandiya'nın sıkı emisyon kontrolleri ve yenilenebilir enerjiden yüksek oranda yararlanması (yüzde 54'ün üzerinde) belirleyici etkenler.
İzlanda'daki Sandgeroi, 2,2 µg/m³ seviyeyle dördüncü sırada yer aldı; İsveç'teki Bredkalen altıncı, Portekiz'in Faro kenti sekizinci ve yine İzlanda'daki Alftanes dokuzuncu oldu.
PM2.5'e karşı kendinizi nasıl koruyabilirsiniz?
PM2.5 parçacıkları o kadar küçüktür ki solunduğunda akciğerlere kadar ulaşıp kana karışabilir. Solunum problemleri, kalp-damar hastalıkları ve kanser gibi uzun süreli rahatsızlıklar dahil olmak üzere çeşitli sağlık riskleriyle ilişkilendiriliyor.
Yüksek düzeyde kirli bir bölgede yaşıyorsanız, IQAir ve AirVisual gibi uygulamalar üzerinden hava kirliliği seviyelerini gerçek zamanlı izleyerek kendinizi koruyabilirsiniz. Değerler yükseldiğinde kapı ve pencereleri kapalı tutarak mümkün olduğunca içeride kalmanız tavsiye edilir.
Isıtma, havalandırma ve iklimlendirme (HVAC) sistemleri iç hava sirkülasyonu moduna alınmalı. Hava temizleyiciler de parçacıkları, gazları ve diğer kirleticileri filtrelemeye yardımcı olabilir.
Dışarı çıkmanız gerekiyorsa, virüsler ve toz dahil havadaki çok küçük parçacıkları filtreleyebilen KN95 tipi bir maske takmanız önerilir.
