Konya’nın Beyşehir ilçesinde yer alan ve binlerce yıldır kesintisiz şekilde suyu akmaya devam eden Eflatunpınar Hitit Su Anıtı, hem tarihi hem de mimari özellikleriyle Anadolu’nun en dikkat çekici kültür miraslarından biri olarak öne çıkıyor. Geçtiğimiz günlerde hayatını kaybeden ve vefatı ile tüm ülkeyi yasa boğan Tarihçi İlber Ortaylı’nın Türkiye’de mutlaka görülmesi gerektiğini söylediği yerlerden biri olarak gösterdiği bu anıt, sadece bir çeşme değil aynı zamanda kutsal bir tapınak niteliği taşıyor.
HİTİTLERDEN GÜNÜMÜZE ULAŞAN EŞSİZ SU ANITI
Eflatunpınar Hitit Su Anıtı, Konya’nın Beyşehir ilçesine yaklaşık 22 kilometre mesafede bulunuyor. Dikdörtgen bir havuz şeklinde inşa edilen anıt, çevresindeki doğal su kaynağından beslenerek binlerce yıldır varlığını sürdürüyor.
Havuzun kuzey duvarında yükselen kabartma figürlerle süslenmiş büyük taş bloklardan oluşan görkemli cephesi Anıtın en dikkat çekici bölümü olarak dikkat çekiyor. Yaklaşık 7 metre genişliğinde ve yüksekliğinde olan bu duvar, toplam 14 dev taş bloktan meydana geliyor. Kabartmalarda yer ile gök arasındaki dengeyi simgeleyen tanrılar, doğa unsurları ve bereket sembolleri betimleniyor. Arkeolojik ve tarihsel değerlendirmelere göre anıtın yapımının, IV. Tudhaliya dönemine, yani M.Ö. 13. yüzyılın son çeyreğine uzandığı düşünülüyor. Bu dönemde bölgede kralın kuzeni Kurunta’nın hüküm sürdüğü biliniyor.
İVRİZ KABARTMASI’NI ANDIRAN GÖRKEMLİ TASARIM
Anıtın mimari düzeni ve kabartma sanatındaki detaylar, Konya Ereğli’de bulunan ünlü İvriz Kaya Kabartması ile de benzerlik taşıyor. Kuzeye bakan anıtsal cephe ise pınara doğru yönelmiş bir yapı formuna sahip.
Batı tarafında yerden fışkıran doğal kaynak suyu, anıtın önünde küçük bir göl oluşmasını sağlıyor. Bu sistem, Hititlerin suyu bir merkezde toplayarak kontrollü biçimde kullanma anlayışını gösteren nadir örneklerden biri olarak değerlendiriliyor.
UNESCO LİSTESİNDE YER ALIYOR
Eflatunpınar Hitit Su Anıtı, 2014 yılında “Hitit Kutsal Su Tapınağı” adıyla UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne dahil edildi. Listeye alınmasının en önemli gerekçesi ise, akan suyun merkezi bir havuz sistemiyle toplanarak gerektiğinde kontrollü şekilde kullanılmasını sağlayan gelişmiş su yönetimi sistemi oldu.
Uzmanlara göre anıt, sadece mimari düzeni ve ikonografisiyle değil, yapımında kullanılan taş işçiliği ve mühendislik teknikleriyle de dünya mirası açısından oldukça nadir örneklerden biri olarak gösteriliyor.
SAVAŞLARA DA TANIKLIK ETTİ
Anıtın adıyla ilgili iki farklı rivayet bulunuyor. Bunlardan biri, Antik Yunan filozofu Platon’un (Eflatun) bir dönem burada yaşadığına dair halk arasında anlatılan hikâyeler. Ancak tarihçiler, filozof ile anıt arasında doğrudan bir bağlantı bulunmasının pek mümkün olmadığını belirtiyor. Daha güçlü ihtimal ise anıtın renginden dolayı “Eflatunpınar” adının verilmiş olması. Eflatunpınar sadece Hitit döneminin değil, Anadolu’nun sonraki siyasi mücadelelerinin de izlerini taşıyor. 15. yüzyılda, Fatih Sultan Mehmet döneminde Osmanlı kuvvetleri ile Karamanoğulları Beyliği’ne destek veren Akkoyunlu birlikleri arasında burada bir çatışma yaşandığı biliniyor. Osmanlı ordusu, Şehzade Mustafa komutasında bu mücadeleden galip ayrılmıştı.
