Web’in Bir Sonraki Versiyonu İnsanlar İçin Değil, Makineler İçin İnşa Edilecek
İnternet ilk ortaya çıktığında insanlar içindi.
Sayfalar okunsun, linklere tıklansın, formlar doldurulsun diye tasarlandı.
Bugün hâlâ web’i böyle kullanıyoruz.
Ama arka planda çok daha sessiz ve köklü bir dönüşüm yaşanıyor.
Web’in bir sonraki versiyonu, insan gözünden çok makine gözüne hitap edecek.
*****
Bugüne kadar web’in merkezinde kullanıcı vardı.
Tasarım, metin, görsel, buton… Hepsi insan davranışlarına göre şekillendi.
Ancak artık web’de aktif olan tek “kullanıcı” insanlar değil.
Botlar, algoritmalar, yapay zekâ ajanları ve otomatik sistemler de web’i sürekli tarıyor, okuyor ve karar veriyor.
Ve bu aktörler;
– estetikle ilgilenmiyor
– uzun metinler okumuyor
“ –güzel tasarım” umursamıyor
Onlar veri istiyor.
Net, yapılandırılmış ve hızlı erişilebilir veri.
*****
Bu yüzden web yavaş yavaş bir vitrin olmaktan çıkıp, bir altyapıya dönüşüyor.
İnsanlar için hazırlanmış web siteleri;
– karmaşık
– fazlalıklarla dolu
– görsel olarak zengin ama makine açısından gürültülü
Makineler için ideal web ise tam tersi:
– sade
– yapılandırılmış
– API odaklı
– anlamı açık ve standartlara uygun
Yani “okunabilir” değil, işlenebilir olması gerekiyor.
*****
Bu dönüşüm aslında yeni değil.
Ama son yıllarda hızlandı.
Schema’lar, JSON çıktıları, API-first yaklaşımlar, headless sistemler…
Hepsi web’i makineler için daha anlamlı hâle getirme çabasının parçaları.
Arama motorları da artık sadece anahtar kelime aramıyor.
Anlamaya çalışıyor.
Bağlam kuruyor.
Niyet tahmin ediyor.
Bu da demek oluyor ki web sayfaları, insanlara hitap ettiği kadar makinelere de “anlatmak” zorunda.
*****
Bir noktadan sonra şu soru ortaya çıkıyor:
Web sayfalarını insanlar mı okuyacak, yoksa insanlar adına makineler mi?
Bugün bir ürün satın alırken:
– fiyat karşılaştırmasını
– yorum analizini– alternatif taramasını
giderek daha fazla yapay zekâ sistemlerine bırakıyoruz.
Yani web’i biz gezmiyoruz, bizim yerimize geziliyor.
*****
Bu durum iş modellerini de değiştiriyor.
Eskiden önemli olan:
“İnsan siteye girsin mi?” idi.
Şimdi önemli olan:
“Makine bu siteyi anlayabiliyor mu?” sorusu.
Çünkü karar verici artık çoğu zaman bir algoritma.
Ve algoritmalar;
– karmaşayı sevmez
– belirsizliği tolere etmez
– eksik veriyi görmezden gelir
Web, bu yüzden daha mekanik, daha standart ve daha soğuk bir yere evriliyor.
*****
Ama bu, insanın tamamen devre dışı kaldığı anlamına gelmiyor.
İnsan, hâlâ hedefi koyan, soruyu soran ve sonucu kullanan taraf.
Sadece aradaki keşif, kıyaslama ve analiz işini makinelere devrediyor.
Yani web, bir vitrin olmaktan çıkıp bir makine pazarı hâline geliyor.
*****
Sonuç olarak şunu söyleyebiliriz:
Web’in bir sonraki versiyonu daha az “okunan”,
daha çok “çözümlenen” bir web olacak.
İnsanlar arayüzde kalacak.
Ama asıl trafik, asıl etkileşim ve asıl kararlar arka planda dönecek.
Ve belki de ilk kez, internet tarihinde web
kullanıcı için değil, kullanıcı adına çalışacak
