İnsanlığın Ortak Hafızası: Kolektif Bilinçdışı
Gecenin bir yarısı uykunuzdan birdenbire boşluğa düşüyormuş gibi irkilerek uyandığınız oldu mu?
Ya da hayatında hiç yılan görmemiş, tehlikesiyle yüzleşmemiş bir çocuğun, karanlık bir köşede beliren gölge karşısında duyduğu korkuyu nasıl açıklarsınız?
Analitik psikolojinin kurucusu İsviçreli psikiyatr Carl Gustav Jung’a (1875-1961) göre bu durumlar basit birer tesadüf ya da sıradan refleksler değil; insanlık tarihinin başlangıcından beri taşıdığımız psikolojik mirasın izleridir.
20. yüzyılın başlarında, psikoterapinin öncüsü Sigmund Freud ile yakın bir çalışma içinde olan Jung, zamanla bilinçdışının sınırları konusunda radikal bir yol ayrımına gitti. Freud, bilinçdışını yalnızca bireyin bastırılmış kişisel arzu ve deneyimlerinden ibaret görürken; Jung, madalyonun diğer yüzünü araladı: Kolektif Bilinçdışı.
Kolektif bilinçdışı; kişisel yaşanmışlıklardan tamamen bağımsız, tüm insanlık için ortak ve doğuştan gelen zihinsel bir katmandır. Jung’un öğretilerine göre bu alan; maneviyattan cinsel davranışlara, yaşam ve ölüm içgüdülerinden köklü inançlarımıza kadar hayatı şekillendiren pek çok temel mekanizmadan sorumludur.
İnsanlığın Ortak Kodları
Bu kavramı anlamak için onu üç temel özellikte özetlemek mümkün:
Doğuştan Gelir: Eğitimle veya tecrübeyle edinilmez. Genetik ve psikolojik bir aktarımla nesilden nesle devredilir.
Ortaktır: Coğrafya, dil veya kültür fark etmeksizin dünyanın her yerindeki insanlarda aynı temelleri barındırır.
Evrenseldir: Farklı medeniyetlerin mitolojilerinde, dinlerde, sanatta ve rüyalarımızda beliren ortak sembol ve imgelerle kendini sürekli dışa vurur.
Gece uykudan irkilerek uyanışımız, ağaç dallarında uyuyan atalarımızın düşme korkusundan bize kalan binlerce yıllık bir mirastır.
Karanlıktan korkma ve yılana duyduğumuz içgüdüsel tedirginlik ise, insan soyunun hayatta kalma mücadelesinin günümüze uzanan yankısıdır.
Kısacası bizler, sadece kendi hayatımızın değil; insanlık tarihinin başlangıcından beri var olan tüm atalarımızın ortak tecrübelerinin de taşıyıcısıyız.
Jung’un penceresinden bakıldığında zihnimiz, geçmişin hafızasını geleceğe taşıyan bir rehberdir.
