Nepal'den önce Karadeniz'de 2021 yılında yaşanmıştı böylesi bir felaket. Elbette Nepal'daki çok daha büyük, ölümcül ve korkutucu.
Suyla yumuşayan toprak, sonrasında bu balçığın önüne ne geçerse yıktığı anlar…
Uzmanlara göre Himalayalar’da da yaşanan sıradan bir sel değildi.
Doğa dakikalar içinde büyük yıkım yarattı.
Nepal’in Rasuwa bölgesi ile Tibet (Çin) sınırında, 26 Ağustos 2026’da yaşanan felaket klasik muson yağmurlarından kaynaklanmadı.
Yüksek irtifada bir buzul çöktü ve zincirleme bir felaket başladı.
Yaklaşık 5.200 metre irtifadaki bir buzuldan devasa bir buz-kaya kütlesi koptu.
Bu kütle vadi tabanına doğru 1 kilometrelik mesafeden düştü. Sert düşüşün kinetik enerjisi buzu adeta toza çevirdi, çevredeki kaya ve toprağı da sürükledi.
Ortaya çıkan dev moloz yığını, Trishuli Nehri sistemini besleyen Lhende Khola’yı tamamen tıkadı.
Dakikalar içinde doğal bir heyelan barajı oluştu.
Artan su basıncına dayanamayan set aniden patladı.
Milyonlarca ton çamur, kaya ve su aşağı vadilere savruldu.
Sonuç çok ağır oldu.
Belirgin yağış yokken Trishuli Nehri’nin su seviyesi sadece 30 dakikada 7-9 metre birden yükseldi.
Sınır kapısı, köprüler, hidroelektrik şantiyeleri ve Timure-Syabrubesi gibi yerleşimler metrelerce enkaz altında kaldı.
Yüzlerce ölü ve kayıp…
Seli Tetikleyici mi önemli yoksa koruma önlemleri mi?
Nepal'de uzmanlar iki noktaya işaret ediyor:
İlki o saatlerde kaydedilen sarsıntı (mekanik tetik).
İkincisi ise iklim değişikliğiyle ısınan, içsel dengesi bozulan Himalaya buzullarının giderek daha kırılgan hale gelmesi.
Bu aradar sonradan yer sarsıntısı görüşü iptal edildi.
Bu olay, yüksek irtifa coğrafyalarında GLOF (buzul gölü patlaması) ve buzul çöküşlerinin tehlikesini gösteriyor.
Himalayalar ısınıyor. Ve bu örnek onun sonuçlarından birisi gibi duruyor. Umarım devamı gelmez...
AYNI OLAY KARADENİZDE YAŞANMIŞTI
Karadeniz Bölgesi, coğrafi konumu ve yoğun yağış rejimleri nedeniyle geçmişten bu yana 2021 Batı Karadeniz sel felaketi gibi büyük ve yıkıcı afetlerle karşı karşıya kalmıştı.
Kastamonu (özellikle Bozkurt ilçesi), Sinop ve Bartın.Bilanço: Aşırı yağışlar sonucunda oluşan sel ve heyelanlarda toplam 97 kişi hayatını kaybetti.
Binalar, köprüler ve alt yapı büyük zarar gördü.
Bölgede kısa sürede metrekareye yüzlerce kilogram yağış düşebilmekte.
Şiddetli yağmurlar toprak kaymalarına ve nehirlerin taşmasına yol açmakta. Ancak daha önemlisi güvenlik…
Ölümcül sel tehlikesinden korunmanın en etkili yolu
Ölümcül sel tehlikesinden korunmak için uzmanlara göre
- Q100 tercihen Q200 taşkın yatağından kesin-mutlak uzak durmak,
- Taşkın tehlike bölgesinde subasman seviyesini mutlak olarak Q100-Q200 temel taşkın su seviyesine bağlamak ve
- akarsu havzalarında temel taşkın su seviyesini değiştirecek dolgu, vb her hangi bir şeye asla müsade etmemek gerekiyor.
Bu arada iklim değişikliği vb diye sayıklayanlar samimi ise onu da dikkate alarak tüm sel hesaplarını Q500 e göre yapın.
Q 500 NEDİR?
Q500, hidroloji ve inşaat mühendisliğinde 500 yıllık tekerrür süresine (periyoduna) sahip taşkın debisini ifade etmekte.
Taşkın Debisi Olarak Q500Tanım şöyle
Herhangi bir yılda meydana gelme veya aşılma olasılığı %0,2 (binde 2) olan büyük taşkın su miktarını (debi, m³/sn) belirtmekte.
Dere yatakları, köprüler, menfezler ve şehir içi taşkın koruma yapıları (seddeler, duvarlar) tasarlanırken riskli yerleşim alanları için güvenlik kriteri olarak hesaplanmakta.
ÖLÜMLERİN YÜZDE 80'İ ARAÇ İÇİNDE
Q 500 sihirli bir formül ve siyaseti, yani politika yapıcıları daha çok ilgilendiriyor.
Peki vatandaş nasıl korunabilir?
ÖLÜMCÜL SEL TEHLİKESİNE KARŞI YAPILMASI GEREKENLER
- Her tip meteorolojik afet için, günümüzde yağış alanları ve yağış yoğunluklarının belirlenmesinde oldukça etkili bir biçimde kullanılan radar sistemleri ve uydu verileri ile çalışan erken uyarı birimleri teşkil edilmelidir.
- Bu uyarı birimi ile koordineli olarak çalışacak il ve ilçelerde kurtarma birimleri oluşturulmalıdır.
- Bölgesel radyolar herhangi bir tehlike anında halkı bilgilendirerek uygulayacakları yöntemler konusunda uyarıda bulunmalıdırlar.
- Yerel yönetimler dere yataklarına yerleşim yapılmaması konusunda titizlik göstermeli, buralarda yerleşimin önlemelidir.
- Yerleşim yerleri içinden geçen dere yatakları ve drenaj kanallarında, ayrıca dere ve nehirlerin denizle birleştiği noktalardaki kanallarda zamanla oluşabilecek tıkanmalara düzenli olarak temizlenmeli, sürekli açık olmaları sağlanmalıdır.
- Yerleşim yerleri içinden geçen dere yataklarına ıslah edilmelidir.
- Çevredeki yeşil alanlar korunarak ve artırılarak erezyon ve sel önlenmelidir.
- Sel tehlikesi bulunan eğimli yamaçlarda teraslama ve ağaçlandırma yapılmalıdır.
- Çukur alanlarda, binaların bodrum katlarına su basma tehlikesi yüksek olduğundan, bu türlü yerlerde bodrum yapılmamalı, su basman kotu yüksek tutulmalıdır.
- Şehir içlerinde yeterince yağmur suyu kanalı olmalı ve bunların sürekli bakımları yapılmalıdır.
- Bulunduğumuz yerleşim yerlerinde sel uyarı işaretleri ve uyarı sistemleri öğrenilmelidir.
- Konutlar diğer afetlerde olduğu gibi sele karşı da sigortalatılmalıdır.
SEL SIRASINDA YAPILMASI GEREKENLER
- Pencere ve kapıları korumak için taşınabilir engeller yerleştirilebilir.
- Suyla sürüklenen enkazın yönünü kum torbalarıyla değiştirerek konutumuzdan uzak tutabiliriz.
- Bazı durumlarda bütün kapıları açarak suyun binanın içinden akmasına izin vermek çok daha iyidir; böylece su basıncının yapının taşıyıcı sistemine zarar vermesi önlenebilir.
- Su yatağı ve çukur bölgeler hemen terk edilmelidir.
- Sel bölgesini hemen terk ederek yüksek ve güvenli bölgelere gitmeli ancak asla sudan karşıdan karşıya geçmeye çalışılmamalıdır, çünkü su aniden derinleşebilir.
- Elektrik kaynaklarından uzak durulmalıdır, elektrik çarpabilir!…
- Özellikle geceleri, selin tehlikelerini görmek güçleşeceğinden daha dikkatli olunmalıdır.
- Selden ölümlerin çoğu sel sularına girilmesinden kaynaklanmaktadır. Çünkü ayak bileğimize kadar olan sel suyu bizi; dizimize kadar olan sel suları ise otomobillerimizi sürükleyip götürebilir.
- SELDEN KAÇMAK İÇİN SEL SULARINA KESİNLİKLE GİRMEYİNİZ!…
- Sel suları ayrıca kanalizasyon ve zehirli kimyasal maddeler de içerirler. Çocukların sel suları ile oynamasına müsaade edilmemelidir.
- Konutu terk ederken elektrik ve su vanaları kapatılmalıdır.
- Sel sırasında elektrikleriniz kesilebilir. Binada gaz sızıntısı olduğunu düşünüyorsanız, herhangi bir elektrikli alet ve ışık kullanmayın. Işığa ihtiyacınız olduğunda pilli fener kullanın.
- Evinizdeki küvet ve bidonları şebeke suyunun kirlenme ihtimaline karşı temiz su ile doldurunuz.
- SEL SIRASINDA ARAÇ İÇİNDEYSENİZ;
- Asla su ile kaplı yoldan gitmeye çalışılmamalıdır. Ani sellerin meydana getirdiği ölümlerin yarısı araç içindedir. -Asla sel sularının bulunduğu bölgelerde araç kullanmayınız.-
- Araçta herhangi bir arıza oluştuysa hemen terk edilerek yüksek bir yere çıkılmalıdır. Yollar akan sular tarafından doldurulacağı için eğer araç 60cm yükseklikteki hareket eden suda kalmışsa su onu kaldırıp sürükleyebilecektir.
SEL SONRASINDA YAPILMASI GEREKENLER
- Sel felaketi suların geri çekilmesi ile sona ermeyebilir. Dolayısı ile otoritelerin geri dönün uyarısı alınmadan ve herhangi bir hasarı olup olmadığı kontrol edilmeden binalara kesinlikle girilmemelidir.
- Binalar kontrol edilirken su geçirmez ayakkabı ve pille çalışan el fenerleri kullanılmalıdır.
- Konutların duvarlarında, katlardaki zeminlerde ve pencerelerdeki hasarlar, tavan, sıva vb. malzemelerin dökülmesi riskinin olup olmadığı kontrol edilmelidir.
- Sigorta işlemleri için zarar gören yerlerin fotoğrafı çekilmelidir.
- Sel sonrasında da ikincil afet olarak yangınlar çıkabilir. Bu nedenle evde gaz sızıntısı, suyun altında kalmış elektrik aksamı, fırın, ocak ve elektrikle çalışan eşyaların olmadığına emin olun.
Sel sırasında evinizde kalmış yiyecekler varsa bunları kesinlikle kullanmayın. (Konservelerde dahil) - Konuttaki sel suları binanın daha fazla zarar görmemesi için yavaş, yavaş boşaltılmalıdır.
- Lağım çukurları, mikroplu tanklar ve atık su sistemleri sel sonrası insan sağlığına zarar vermemeleri için mutlaka yetkililere kontrol ettirilmelidir.
- Konuta sel sırasında yılan ve benzeri zararlı hayvanlar girebilir. Bu konuda da dikkatli olmak gerekir.
- Özel ilgiye ihtiyacı olan afetzedelere -yaşlılar, bebekler, özürlüler- yardımcı olunmalıdır.
