Artık ülkemizde dijital Türk Lirası da gündemde. Bilindiği gibi Dijital Türk Lirası (Dijital TL), Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası tarafından ihraç edilmesi planlanan ve Türk lirasının dijital biçimini temsil eden merkez bankası dijital parası.
Bu kapsamda Dijital Türk lirası, mevcut Türk lirasından farklı bir para birimi değil. Hatta Türk lirasının dijital formu. Değeri banknot ve kaydi para ile birebir aynı olacak.
DİJİTAL TL'NİN ÖZELLİKLERİ
- Fiziksel banknotların dijital karşılığı.
- TCMB tarafından ihraç edilebilir.
- Yasal ödeme aracı.
- Türk lirası ile aynı değere sahip.
- Dijital ödeme sistemlerinde kullanılmak üzere tasarlanmakta.
DİJİTAL TL NE ZAMAN HAYATA GEÇECEK?
Bilindiği gibi dünya genelinde birçok merkez bankası kendi dijital para projelerini geliştirmekte. TCMB de 2020 yılında Dijital Türk Lirası çalışmalarına kavram ispatı (Proof of Concept) aşamasıyla başlamıştı. Ardından Ar-Ge ve pilot uygulama süreçlerine geçilmişti.
Bu dijital TL projenin temel amaçları arasında şunlar var:
- Ödeme sistemlerinin verimliliğini artırmak,
- Finansal kapsayıcılığı güçlendirmek,
- Dijital ekonomiye uygun ödeme altyapısı oluşturmak,
- Türk lirasının dijital ortamda kullanımını desteklemek,
- Finansal teknolojilerde yenilikçi çözümler geliştirmek yer almaktadır.
KRİPTO İLE DİÖİTAL TL AYNI MI?
Uzmanlara göre Dijital TL ile kripto para aynı değil. Dijital Türk Lirası ile Bitcoin veya diğer kripto varlıklar arasında önemli farklar bulunmakta. Dijital TL'de en önemli olay devlet güvencesi olması olarak gösteriliyor. Bu kapsamda dijital TL, spekülatif bir yatırım aracı olarak değil; ödeme ve transfer altyapısı olarak tasarlanmaktadır.
DİJİTAL TL NASIL ÇALIŞACAK?
Bu bağlamda TCMB’nin yayımladığı raporlara göre Dijital Türk Lirası’nın; bankalar, elektronik para kuruluşları, ödeme kuruluşları aracılığıyla kullanılabilmesi planlanmakta.
PARA KULLANICI DAVRANIŞLARI DEĞİŞECEK
Kullanıcılar gelecekte:
- Dijital cüzdanlar oluşturabilecek,
- Dijital TL transferi yapabilecek,
- Anlık ödeme gerçekleştirebilecek,
- Belirli işlemleri otomatikleştirebilecek bir yapıya erişebilecektir.
Dijital Türk Lirası’nın en dikkat çekici özelliklerinden biri programlanabilir ödeme altyapısı olarak üretilecek. Programlanabilir ödemeler sayesinde belirli koşullar gerçekleştiğinde ödeme işlemleri otomatik olarak gerçekleştirilebilmekte. Örneğin: belirli tarihte ödeme yapılabiliyor. Fatura tahsilatları otomatik gerçekleştiriliyor. Kurumsal ödemeler belirli şartlara bağlanabiliyor. Yani bu gibi senaryolar mümkün görülüyor. TCMB’nin ikinci faz çalışmalarında programlanabilir ödemeler öncelikli başlıklar arasında yer almakta.
İKİNCİ FAZ ÇALIŞMALARI
Bu kapsamda TCMB’nin ikinci faz raporlarında çevrimdışı ödeme sistemleri üzerinde çalışmalar yürütüldüğü belirtilmekte. Bu sayede internet bağlantısının olmadığı bazı durumlarda da ödeme işlemlerinin gerçekleştirilebilmesi hedeflenmekted Bu özellik: yine afet durumlarında, bağlantı problemlerinde, ulaşılması zor bölgelerde, ödeme sistemlerinin sürekliliğine katkı sağlayabilecek.
HAYATIMIZ DİJİTAL TL İLE NASIL ETKİLENECEK?
Dolayısıyla dijital Türk Lirası’nın kullanıma alınması halinde birçok alanda değişim yaşanacak.
Bu kapsamda daha hızlı ödemeler, aynı şekilde ödeme işlemlerinin daha hızlı gerçekleşmesi mümkün olabilecek.
Yanı sıra daha düşük işlem maliyeti alacak. Bu kapsamda bazı ödeme süreçlerinde maliyetlerin azaltılması hedefleniyor.
Aynı şekilde bankacılık hizmetlerine erişimi sınırlı olan bireylerin dijital ödeme sistemlerine daha kolay dahil olması amaçlanmakta.
Ayrıca Fintek şirketleri ve bankalar yeni ürünler geliştirebilecek. Bu durum ödeme deneyimlerinin daha da gelişmesine katkı sağlayabilecek.
NE ZAMAN DİJİTAL TL'MİZ OLACAK?
Türkiye'de 2022 yılında ilk test ödemeleri gerçekleştirilmiş, ardından birinci ve ikinci faz çalışmaları devam etmişti. İkinci faz kapsamında programlanabilir ödemeler, çevrimdışı ödemeler ve birlikte çalışabilirlik konularında ilerleme sağlandığı açıklanmıştı. Ancak Dijital Türk Lirası’nın tüm vatandaşların kullanımına açılacağı kesin tarih belirsizliğini koruyor. İkinci faz sonrasında gerekli hukuki ve teknik değerlendirmeler tamamlanarak sonraki aşamalara geçilmesi planlanmakta. Dolayısıyla TCMB tarafından yürütülen proje halen pilot ve geliştirme aşamalarında ilerlemekte.
BU PARA GÜVENLİ Mİ?
Öte yandan TCMB’nin yayımladığı raporlarda sistem tasarımında şu temel ilkelerin ön planda tutulduğu belirtilmekte:
- Güvenlik,
- Mahremiyet,
- Teknolojik esneklik,
- Birlikte çalışabilirlik,
- Finansal istikrar,
- Operasyonel dayanıklılık. Dolayısıyla bu nedenlerle Dijital Türk Lirası’nın merkez bankası güvencesi altında çalışacak resmi bir ödeme altyapısı olarak geliştirilmesi hedeflenmekte.
BANKALAR NASIL ETKİLENECEK?
Bu bağlamda Dijital Türk Lirası’nın mevcut bankacılık sisteminin yerine geçmesi planlanmamakta. Aksine: Bankalar, katılım bankaları, ödeme kuruluşları, elektronik para kuruluşları ile birlikte çalışabilen tamamlayıcı bir ekosistem oluşturulması hedeflenmekte. Bu yaklaşım finans sektöründeki yeniliklerin hızlanmasına katkı sağlayabilir.
