Artık yaşlı dünyamızda milyarlarca insan sosyal medya platformlarını kullanıyor. Dolayısıyla bir kullanıcı öldüğünde sosyal medyadaki varlığına ne olacağı konusu son derece önemli.
Çünkü sosyal medya hesapları, bir aile yakını ilgili platforma kişinin öldüğü yönünde bilgi verene dek canlı ve aktif kalıyor.
BİR HESAP ANITLAŞTIRILABİLŞR M?
Bu kapsamda sosyal medya platformlarından bazıları, bir kullanıcı öldüğünde o kişinin yakınlarına vefat edenin hesabını kapatma seçeneğini sunuyor.
Buna karşı bazı platformlar ise, bunun dışında bazı alternatifler de sunuyor. Örneğin Instagram ve Facebook'un sahibi Meta, bir kullanıcının ölüm belgesi iletildiğinde ilgili kullanıcının hesabını ya kaldırıyor, ya da hesabı donduruyor.
Öte yandan farklı sosyal platformları hesap sahibinin vefat etmesi durumunda farklı seçenekler sunuyor ancak hepsinin ortak önceliği, kişinin gizliliğini korumak. Profilinde kullanıcının ismi yanında "Anısına" ifadesi yer alıyor. Profilin sahibi geçmişte resmi bir izin vermediği müddetçe kimse bu hesabın içeriklerini yönetemiyor ya da bu profilin kaldırılması talebinde bulunamıyor.
Yine facebook'ta anıtlaştırılmış hesaplar "Tanıyor olabileceğiniz kişiler" sekmesinde çıkmıyor ve ölen kişinin arkadaş olduğu hesaplara doğum günü hatırlatmaları gitmiyor.
Bu arada YouTube, Gmail ve Google Resimler'in sahibi Google; kullanıcılarına hesaplarının belli bir süre boyunca aktif olmadığı durumlarda ne olacağına karar vermeleri yönünde seçenekler sunuyor.
Dahası X ya da eski adıyla Twitter'da ise, ölen kullanıcınınkini "anı" hesabı olarak kaydetmek mümkün değil. Tek seçenek, hesabın kaldırılması.
Uzmanlar erişim verilerinin paylaşılmadığını ve fotoğraf ve videolar gibi bazı verilerin yalnızca belli talepler üzerine erişime açıldığını söylüyor. Bu, bazı durumlarda mahkeme emri gerektiriyor.
PEKİ DİJİTAL VASİYET NASIL HAZIRLANIR?
Bazı uzmanlar, ölen kişilerin veri, fotoğraf ve diğer içeriklerinin yanlış ellere gidebileceği uyarısında bulunuyor . Suçlular belli hesapların profil verilerini indirebiliyor ya da tüm hesabı ele geçirebiliyor. Ölen kişinin ismi ile açılan sahte hesaplarda fotoğraflar, veriler ve videolar kullanılarak, o kişinin öldüğünden haberi olmayan bazı yakınlarına mesaj atılıyor. Bazı durumlarda sahte hesabı açanlar, yakınlardan para almaya çalışıyor.
Herkese verilerinin yedeğini alması önerisi yapılıyor. Nitekim Facebook'ta bütün bir fotoğraf ve video arşivini indirmek ve bir aile üyesine bunları iletmek mümkün. Aynı uzmanlara göre sosyal medya platformları sonuçta birer şirket ve bu platformların sizin dijital mirasınıza bekçilik etme gibi bir sorumluluğu yok.
Çünkü platformların ölüm hallerinde sunduğu seçenekleri kamuyla açıkça paylaşarak aile bireylerinin işini kolaylaştırması önemli ama herkes bu yöntemlerden haberdar değil.
HAZIRLANAN DİJİTAL MİRAS SOSYAL AĞLARLA SINIRLI MI?
Bu kapsamda insanlar sadece öldükten sonra sosyal medya hesaplarına ne olacağını değil, elektronik ortamda var olan tüm verilerine ne olacağını da düşünmeli. Çünkü dijital ortamlardaki fotoğraf ve videolarımız pek çok anı taşıyor. Günümüzde internette bankacılık işlemleri yapmak da çok yaygın. Ayrıca online oyunlar giderek daha da popüler hale geldi ve insanlar kendi avatarlarını yaratarak kendilerine bir çevrim içi yaşam alanı kurmak adına zaman ve çaba harcıyorlar. Dolayısıyla dijital miras, sosyal ağlardan ibaret değil.
Öldükten sonra sosyal ağlardaki hesaplarımıza ve diğer verilerimize ne olacağına dair şu soruları kendimize sormamız gerekiyor. Şöyle ki: Bir yakınınızın sosyal medya hesaplarınızın yönetimini eline almasını mı istiyorsunuz; yoksa yalnızca bu hesap üzerinden hatırlanmayı mı? Dijital ortamdaki fotoğraflarınızı bir dijital albüm halinde çocuklarınıza bırakmayı mı tercih edersiniz yoksa fotoğrafları bastırarak bir albüm halinde bırakmayı mı? Dijital miras, üzerinde düşünmemiz ve konuşmamız gereken bir konu.
Sonuçta platformlara göre;
- Meta (Instagram ve Facebook): Hesaplar için hem anıtlaştırma hem de kalıcı olarak kaldırma (silme) seçeneği sunar. Facebook ayrıca kullanıcıların sağken bir "varis" atamasına veya vefat halinde hesabının direkt silinmesini seçmesine izin veriyor.
- X (Eski adıyla Twitter): Vefat eden kişinin yakını veya yetkili varisi tarafından yapılan başvuru ve ölüm belgesi doğrultusunda hesabı kapatıyor.
- Google (YouTube ve Gmail): "Etkin Olmayan Hesap Yöneticisi" adlı özellik sayesinde, kişi hayattayken belirli bir süre hesabını kullanmazsa verilerin kime devredileceğini veya hesabın ne zaman silineceğini önceden ayarlayabilir
ÖLDÜKTEN SONRA SOSYAL MEDYA HESAPLARIMIZLA İLGİLİ TEMEL SEÇENEKLERİMİZ
- Anıtlaştırma (Anı Hesabı): Profilin adının yanına "Anısına" yazılır. Eskiden paylaşılan fotoğraflar ve videolar görünür kalır. Hesaba kimse giriş yapamaz, şifresi değiştirilemez. Arkadaşları bu alanda anılarını paylaşabilir.
- Hesabın Tamamen Silinmesi: Birinci dereceden yakınlar veya yasal varisler, ölüm belgesi sunarak profili, fotoğrafları, mesajları ve tüm bilgileri kalıcı olarak sildirebilir.
- Açık Kalması: Herhangi bir bildirim yapılmadığı sürece hesap aktif görünür. Hatta algoritma bazen bu kişilere doğum günü hatırlatması göndermeye devam edebilir.
