Milli yapay zeka mümkün. Ancak bu durum sıfırdan her şeyi tek başına üretmek değil, kritik katmanlarda egemenlik ve bağımsızlık sağlamak anlamına geliyor.
Dolayısıyla yapay zeka ekosisteminin bugünkü gerçekliğinde "milli" kavramının ne anlama geldiğini, nelerin başarılabilir olduğunu ve hangi zorlukların bulunduğunu kritik önem taşıyor.
Bu kapsamda tamamen yerli bir yapay zeka derken, her şeyin yerli olması (donanımdan, ham veriye ve yazılıma kadar) küresel dünyada neredeyse imkansıza yakın ve rasyonel değil.
Uzmanlara göre milli yapay zeka şu unsurları kapsamalıdır:
- Kendi Büyük Dil Modellerimiz (LLM) ve Algoritmalarımız: Türkiye’de geliştirilen ve TÜBİTAK BİLGEM öncülüğünde hayata geçirilen BİLGE Yapay Zeka modeli gibi projeler, ülkenin kendi kültürel, tarihi, hukuki ve idari dinamiklerini merkeze alan, Türkçeye hâkim modellerin varlığını zorunlu kılar. Benzer şekilde Kumru AI gibi yerli girişimler de bu alandaki çeşitlemelere örnek.
- Veri Egemenliği: Türkiye’nin verilerinin (vatandaş bilgileri, devlet arşivleri, stratejik kurum verileri) yabancı bulut sunucularına ve dış menşeli modellere doğrudan ve kontrolsüz şekilde beslenmesini önlemek, veriyi kendi sınırlarımız içinde işleyebilmek.
- Kritik Sektörlerde Bağımsızlık: Özellikle savunma sanayii, siber güvenlik, sağlık ve kamu yönetimi gibi dışa bağımlılığın güvenlik açığı yaratacağı alanlarda, dışarıdan gelebilecek ambargo veya kısıtlamalardan etkilenmeyen yapay zeka sistemlerine sahip olmak.
TÜRKİYE'NİN AVANTAJLARI
Türkiye güçlü mühendislik ve savunma altyapısına sahip. Türkiye, İHA/SİHA teknolojilerinde ve savunma sanayiinde kazandığı yerlilik tecrübesini yazılım ve otonom sistemlere entegre edebilecek nitelikli insan kaynağına ve mühendislik birikimine sahip.
Yanı sıra Türkiye Yapay Zeka İnisiyatifi (TRAI) gibi platformların öncülüğünde yüzlerce yerli girişim ve start-up, veri analitiği, doğal dil işleme ve görüntü tanıma gibi alanlarda katma değerli çözümler üretmekte.
Öte yandan devlet nezdinde yayımlanan ulusal yapay zeka eylem planları ve üst düzey zirveler, kaynakların ve vizyonun bu alanda ortak bir paydada toplanmasını hızlandırmakta.
Bu arada yapay zeka modellerini eğitmek ve çalıştırmak için devasa grafik işlemcilere (GPU - örneğin Nvidia altyapıları) ihtiyaç var. Donanım üretiminde küresel tedarik zincirlerine bağımlılık, en büyük maliyet ve kırılganlık kalemi.
Dahası ABD ve Çin merkezli dev teknoloji şirketlerinin milyarlarca dolarlık veri merkezi ve ar-ge bütçeleriyle yarışmak saf finansal güç açısından zor.
STRATEJİK AKIL
Türkiye, küresel ligde Güney Kore ve benzeri yükselen aktörlerle aynı kulvarda yer almakta.
Dolayısıyla uzmanlara göre her alanda devasa modeller üretmek yerine, "odaklanmış ve optimize edilmiş" (ihtiyaca yönelik) modeller seçilmeli.
Enerji ve Altyapı: Yapay zeka veri merkezleri çok yüksek elektrik enerjisi ve soğutma altyapısı gerektirmekte.
Sonu olarak milli yapay zeka; her şeyiyle dünyadan kopuk, kendi çiplerini üreten ve küresel modelleri tamamen reddeden izole bir yapı olmak değil.
Bu açıdan milli yapay zeka; stratejik akıl olarak nitelendiriliyor.
Kendi verini korumak, Türkçe'yi ve yerel kültürü kusursuz anlayan modeller geliştirmek, savunma ve kamu güvenliğini dış denetime kapatmak ve küresel ekosistemden (açık kaynak kodlu dünyadan ve dış ticaret ağlarından) faydalanırken kendi kararlarını kendi verebilen bir bağlantılı egemenlik kurmak.
Bu bağlamda, doğru politikalar ve odaklanmış yatırımlarla milli yapay zeka kesinlikle mümkündür ve hayati bir zorunluluk olarak görülüyor.
