İklim değişikliği öncelikle tarım ürünlerini dolayısıyla çiftçileri vuracak… Türkiye’nin tarımsal üretimini 2004-2024 döneminde inceleyen yeni bir araştırma, ülke tarımının iklim risk haritasını ortaya koyuyor. Araştırmaya göre, 157 ürünün 53’ü iklim karşısında yüksek riskli, 52 ürün orta, 52 ürün ise düşük riskli grupta yer alıyor. En yüksek riskli ürünler ise arpa, karpuz ve mısır.
Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi’nde 31 Temmuz 2026 tarihinde yayınlanan çalışma, Gümüşhane Üniversitesi’nden Banu Bolayır ve Uğur Demirel imzasını taşıyor.
Bu araştırmacılar TÜİK’in bitkisel üretim istatistikleriyle Meteoroloji Genel Müdürlüğü verilerini bir araya getirdi.
Sadece 21 yıl boyunca kesintisiz verisi bulunan ürünler analize alındı. Her ürünün yıllık üretimi; hava sıcaklığı, yağış, nem, buharlaşma, rüzgar ve farklı derinliklerdeki toprak sıcaklıkları dahil 15 meteorolojik değişkenle eşleştirildi.
Yine her bir ürün için, bölgesel meteorolojik verilerdeki ekstrem değişimler (tehlike), bu değişimlerin ilgili ürünün üretim miktarıyla ne ölçüde çakıştığı (maruziyet) ve ürünün bu değişimlere karşı ne kadar hassas olduğuna (kırılganlık) bağlı olarak bir bileşik risk skoru çıkarıldı.
ARTIK En belirleyici değişken maksimum sıcaklık
Yapılan bilimsel analizin en belirgin sonucu maksimum sıcaklıkta ortaya çıktı. Bu değişkenin modeldeki önem derecesi yüzde 60.42 olarak hesaplandı.
Onu yüzde 11.98 ile toplam yağış ve yüzde 11.26 ile 10 santimetre derinlikteki toprak sıcaklığı izledi. İlk üç değişken, modeldeki iklim değişkenlerine atfedilen toplam önemin yüzde 83.66’sını oluşturdu.
Aynı araştırmaya göre bu sonuçlar 21 yıllık iklim eğilimleriyle de aynı yönde.
Çünkü Türkiye’nin ortalama sıcaklığı bu dönemde 13.2 dereceden 15.3’e, maksimum sıcaklığı 19.2’den 21.4 dereceye, minimum sıcaklığı da 7.6’dan 10 dereceye çıktı. Toplam yağış ise 607.4 milimetreden 567 milimetreye geriledi.
Bu şekildeki modelde öne çıkan iki göstergeden maksimum sıcaklık yükselirken yağış azaldı; risk sıralamasının oturduğu iklimsel zemin de bu dönemde oluştu.
Ancak yüksek riskli ürünlere ilişkin bu sıralama, ürünlerin üretiminin sona ereceği ya da belirli bir oranda azalacağı yönünde bir tahmin değil.
Aynı araştırmaya göre ‘yüksek risk’, mutlak bir tehlike eşiğini değil, incelenen ürünler içindeki en kırılgan üçte birlik dilimi ifade ediyor.
Adı geçen araştırmacı yazarlar söz konusu çalışmayı bir üretim projeksiyonu değil, iklim değişkenlerini ve ürün kırılganlıklarını sıralayan keşifsel bir araç olarak tanımlıyor ve yüksek riskli ürünlerin desteklerde önceliklendirilmesini, tarım sigortalarının iklim duyarlılığını dikkate almasını ve yem bitkileriyle baklagiller için bölgesel uyum planları hazırlanmasını öneriyor.
Nihayetinde özetle, 53 ürünlük liste kesin bir gelecek tahmini olmasa da daha ayrıntılı bölgesel araştırmaların nereden başlaması gerektiğini gösteren bir risk haritası niteliğinde.
