Verin Tepkiyi Görün Etkiyi
* Peygamberimize itiraz edip hakkını arayan ve bu vesileyle Kur’an-ı Kerîm'de hakkında ayet inen kadın sahabe vardır. Havle Hatun’a kocası, öfkelenerek boşsun demiştir. Kocasının bu sözü üzerine yuvasının yıkılmasını istemeyen Havle Hatun, durumu Peygamberimize götürmüş ve itiraz etmiştir. Peygamberimiz o an için bir vahiy gelmediğinden sen kocana haram oldun demiştir. Havle Hatun pes etmeyerek, çocuklarının perişan olacağını belirterek durumunu ısrarlı ve kuvvetli bir şekilde Allah'a şikâyet etmiştir. Bunun üzerine Mücadele Suresi inmiştir. Dünyanın en etkili insanından bahsediyorum. Dünyaya daha üstün başka bir insan gelmeyecek. Günümüzde ilçe belediyesinde sözleşmeli güvenliğe itiraz dahi edemiyoruz. İtiraz, bir karara, düşünceye veya uygulamaya karşı razı olunmadığını, haksızlık veya hukuka aykırılık bulunduğunu gerekçeleriyle açıkça söylemektir. Hak arama yolunun temelidir.İtiraz, mahkemelerin, savcıların veya icra dairelerinin verdiği kararların hukuka aykırı olduğu durumlarda bir üste yapılan hukuki bir başvurudur. Çoğunluğun katıldığı bir fikre karşı kendi düşüncemizi mantıklı ve net bir şekilde dile getirmeliyiz. Bu durum genellikle kişinin kendi karakterini, haksızlığa karşı durma refleksini yansıtır. Hukukta, tanık ifadelerinde veya sunulan delillerde kuralların ihlal edildiğini düşündüğümüzde, delil kayıt altına alınmadan önce hâkime karşı yapılan anlık bir tepkidir.
* Çoğunluğun katıldığı bir fikre itiraz etmem, nerede durduğuma göre değişken bir durumdur. Kimileri için hayranlık uyandıran bir zihinsel üstünlük, kimileri içinse sadece rahatsız edici bir uyumsuzluktur. Özellikle ahlaki meselelerde bu algı daha da karmaşık olur. Genel kabulün dışına çıkmak ve hızlı bağlantılar kurmak bir grup için cesur bir zekâ göstergesiyken, bir diğeri için yersiz bir aykırılıktır. Oysa burada birbirinden ayrılması gereken birkaç katman vardır. Bir şeyin yanlış olduğunu çoğumuz biliriz fakat bu yanlışlığı, içinde yetiştiğimiz değerler sisteminden bağımsız biçimde tartmak kolay değildir. Değerlendirmelerimiz yalnızca düşünsel değil, aynı zamanda ilişkisel bağlarla iç içedir. Aile, kültür, yakın çevre ve aidiyet duygusu kararlarımızın görünmez arka planını oluşturur. İçinde bulunduğumuz yapıyla duygusal olarak ne kadar iç içeysek, onu sorgulamak da o kadar zorlaşır. Sevdiğimiz birini, ait olduğumuz bir grubu ya da benimsediğimiz bir değeri eleştirmek yalnızca fikir değiştirmek değil, bir bağlılığı da riske atmaktır. Bu nedenle kimi zaman eleştiri kapasitemiz, düşünme gücümüzden ziyade bağlarımızın yoğunluğuyla sınırlanır. Buna karşılık, söz konusu yapıyla daha gevşek bir ilişki kuran biri, aynı duruma daha serinkanlı yaklaşır. Duygusal yatırım azaldığında değerlendirme süreci hızlanır. Bu hız ve rahatlık, dışarıdan bakıldığında hızlı bir çözümleme yeteneği olarak yorumlanır. Burada belirleyici olan her zaman zihinsel donanım değil, kişinin konumudur. Çoğunlukla aynı düşünmek de bir düşünsel yetersizlik değildir insan bazen yalnızca güçlü kanıtlar nedeniyle çoğunlukla aynı sonuca varır. Karmaşık bilgiyi işleyebilme, tutarlılık kurabilme ve çelişkileri fark edebilme becerisidir. Genelin dışında düşünmek ise bir sonuçtur ve hangi süreçle oluştuğu ayrıca incelenmelidir. İyi temellendirilmiş bir itiraz ile yalnızca farklı görünme çabasına dayalı bir itiraz, aynı değerlendirilemez.
* Ahlaki muhakeme ile hızlı çözümleme yeteneği arasında otomatik bir paralellik yoktur. Hızlı analiz edebilmek, değer üretme sürecini derinleştirmeyebilir. Aynı biçimde, güçlü bir etik duyarlılık da her zaman yüksek bir soyutlama kapasitesiyle birlikte seyretmeyebilir. Bu alanlar kesişebilir ancak biri diğerinin teminatı değildir. Belki de daha olgun bir zihinsel tutum, iki beceriyi birlikte taşıyabilmektir: Bir yapının parçası olabilmek ve gerektiğinde onu rasyonel gerekçelerle eleştirebilmek. Ne yalnızca içeride kalıp sorgulamayı askıya almak ne de sürekli karşı konumlanarak eleştiriyi bir kimliğe dönüştürmek. Kuralları esnetmek başlı başına bir üstünlük değildir. Asıl mesele ise hangi gerekçeyle, hangi tutarlılıkla ve hangi sorumluluk duygusuyla hareket edildiğidir. Hızlı çözümleme yeteneği ile etik duyarlılığı birbirine karıştırmadığımızda, hem düşünceyi hem de değeri daha berrak görebiliriz.
* Sonuç olarak, Birleşmiş Milletler verilerine göre, 2030 yılında 60 yaş ve üzeri nüfus dünya genelinde genç nüfusu geride bırakacak. Normal olarak 3 yıl içinde biraz tepki vermemiz gerekiyor. Ülkenin nüfusu genç ve hızla artarsa, o ülkenin ekonomik geleceği de parlak olur. Daha fazla genç nüfus, daha fazla çalışan, daha fazla üretim, daha fazla tüketim, daha yüksek vergi geliri ve sonuç olarak daha güçlü ekonomik büyüme anlamına geliyor. Milli Eğitim Bakanlığı'na göre, örgün eğitim dışında kalan çocuk sayısı 4milyon oldu. Verilere göre ilkokul çağında 273.179, ortaokul çağında 484.476 ve lise çağında 1.130.000 çocuk örgün eğitim sistemine kayıtlı bulunmuyor. Bu sayılara açık öğretime kayıtlı 1.050.000 öğrenci ile Mesleki Eğitim Merkezlerine kayıtlı 421.633 öğrenci de eklendiğinde örgün eğitim dışında bulunan çocuk sayısı toplam 3.959.288'e ulaştı. TÜİK verilerine göre yüksek enflasyon ve kira artışları, dar gelirli hanelerin bütçe yapısını altüst etti. En alt %20'lik gelir grubunda konut ve kira giderlerinin payı 2025 itibarıyla %39'a ulaşarak gıda harcamalarını geride bıraktı ve son 23 yılın zirvesine çıktı. Verin tepkiyi, görün etkiyi.
