Araçlar neden ambeleye kalkıyor? Ambeleye kalkmak (İngilizce adıyla Diesel Runaway), dizel motorlu araçlarda motorun kontrolsüz bir şekilde aşırı devirlenerek kendi kendine yanması ve yüksek miktarda duman çıkarması durumu olarak nitelendiriliyor.
Bu durumda kontağı kapatsanız bile motora giden yağ veya yakıt bitene veya motor parçalanana kadar araç durdurulamıyor.
AMBELE NASIL OLUYOR?
Peki ambele nasıl meydana geliyor? Dizel motorlarda yakıt ile motor yağı birbirine karıştığında (genellikle turbo arızası, segman aşınması veya kartere aşırı yağ konması sebebiyle), motor yakıt yerine kendi yağını yakıt olarak kullanmaya başlar. Motor kendi yağını yakarak devrini artırdıkça, daha çok yağ çeker ve bu bir döngü haline gelir.
AMBELEYE KALKAN ARAÇ NASIL KURTARILIR?
Motor patlar mı? Böylesi acil ve tehlikeli durumda motora dışarıdan müdahale etmek motorun patlama riskinden dolayı çok tehlikelidir.
Dizel otomobiller, zaman içerisinde bakımlarının aksatılması ve yoğun kullanım durumunda size problem çıkarabilir. Bu sorunların başında ise diesel runaway (ambeleye kalkmak) yer alır. Araçların artan kilometresi ve sürücülerin hatalı kullanımları sonucunda motor ciddi oranda zarar görebilir.
Halk dilinde arabaların ambeleye kalkması şeklinde bilinen arızanın kaynağında ise farklı nedenler bulunur. İlk olarak aracın zamanında bakımdan geçirilmemesi, mevcut sorunların büyümesine yol açar.
Dizel yakıt kullanılan araçlarda ateşleme bujisi bulunmaz. Enerji ihtiyacı, yakıtın sıkıştırılmasıyla karşılanır. Bunun yanı sıra araçların yağ yakması ile beraber önemli ölçüde yağ buharı açığa çıkar. Buhar oranının gereğinden çok artmasıyla motor, buharı emmeye başlar ve kontrolsüz devir yükselişe geçer.
Turbo beslemesi, dizel araçlarda bulunan aksamlardan biridir. Turbo beslemesinin esas amacı, yanma odasına hava basıncı aktarmaktır. Besleme bölümü, yağlanma ihtiyacını da motor yağı aracılığıyla karşılar. İlerleyen süreçte turbo millerinde ortaya çıkan boşluk nedeniyle motor yağı, yanma odasına sızmaya başlar. Böylelikle ambeleye kalkmak sorunu kaçınılmaz bir hale gelebilir.
Dizel araç sürücülerinin güvenli sürüş aşamasında “Ambeleye kalkan araba nasıl durdurulur” sorusunun yanıtını öğrenmesi önem taşır. Ambeleye kalkan aracınızı durdurmak için ilk yapmanız gereken manuel aracınızı en yüksek vitese almaktır. Bu noktada frene basarken aynı anda ayağınızı debriyaj pedalından kaldırmanız gerekir. Böylece arabanızı durdurmayı başarabilirsiniz. Öte yandan işlem sırasında kavramanızın zarar görme ihtimali vardır. Motor döngüye girdiğinden kontak kapatmanız ise işe yaramayacaktır.
Motorun kontrolü kaybetmesiyle birlikte kullanabilecek diğer bir yöntem de hava veya yakıtı kesmektir. Fakat yakıtın tüm araçta dolaşımda olması, bu işlemi yapmanızı engeller. Motorun yağ yakmayı sürdürmesinin önüne geçmek adına havayla temasının engellenmesi daha doğrudur.
Havayı kesmek için CO2 içeriğine sahip yangın tüpünü, hava girişi alanına sıkabilirsiniz. Aynı zamanda hava girişini tıkama işlemi de sonuç verebilir. Ambeleye kalkma sorunu esnasında açığa çıkan duman sebebiyle hava girişini tıkamak zor olsa da çözüm bulmanızı destekler.
Yani temelde şu iki pratikle ambeleyi biteribilirsiniz:
- Manuel (Düz Vites) Araçlar: El frenini sonuna kadar çekin. Aracı en yüksek vitese (örneğin 5. veya 6. vitese) takın ve fren pedalına basarken debriyajdan ayağınızı aniden çekin. Bu, motoru zorlayarak stop etmesini sağlar.
- Otomatik Vites Araçlar: Otomatik araçlarda motoru vitesle boğmak mümkün olmadığı için hava girişini kesmek gerekir. Kaputu açmadan hava filtresine giden hortumu söküp kalın bir bezle kapatarak veya motora yangın tüpü sıkarak oksijeni kesmek tek çözümdür. Bu işlemleri yaparken mutlaka bir uzmandan veya servisten destek alınmalıdır.
ZARAR NE OLUR?
Genel olarak ambeleye kalkmak, araç motorlarında büyük zararlar oluşturur. “Ambeleye kalkan araba ne olur” sorusu için farklı arıza türlerini işaret edebiliriz. Bu esnada karşılaşabileceğiniz motor arızalarından bazılarını ise aşağıdaki gibi sıralayabiliriz;
İlk görülebilecek hasar, motorun yanmasıdır. Kontrolünü kaybeden motor, durmadan çalışarak yoğun biçimde ısınır ve bu durum tamamen yanmayla sonuçlanabilir.
Motorun yağsız kalmasının ardından motor yatakları ciddi şekilde aşınmaya başlayabilir.
Yağsız çalışma ve aşırı ısınma yüzünden silindirlerin yanı sıra pistonlar hasar alabilir.
Aşırı yüklenmeyi takiben krank mili bükülebilir ya da kırılabilir.
Ambeleye kalkma sonucunda motor parçalarının tamamı, önemli ölçüde hasar alabilir. Bu nedenle aracınızın tüm bakımlarını aksatmadan yapmanız son derece önemlidir. Periyodik bakım esnasında muhtemel sorunların tespit edilmesi sayesinde önceden önlem alarak dizel motorunuzu koruyabilirsiniz. Öte yandan sürüş sırasında güvenli araç kullanım tekniklerine bağlı kalmanız halinde ortaya çıkabilecek hasarların minimum seviyeye inmesine de katkıda bulunabilirsiniz. Böylelikle herhangi bir sorunla karşılaşmadan sürüş performansınızı da rahatlıkla artırabilirsiniz.
