Son birkaç yıl içinde tespit edilen İHA'ların hangi ülkelere ait olduğu, teknik özellikleri ve Ankara'da görülen hava aracının nasıl düşürülmüş olabileceği merak ediliyor.
TÜRKİYE HAVA SAHASI DEFALARCA İHLAL EDİLDİ
Özellikle Rusya-Ukrayna savaşı sonrası Karadeniz üzerinden Türk hava sahasına giren üç insansız hava aracının (İHA) düşürülmesinin yarattığı yankı kamuoyunda uzun süre devam etti.
Aynı dönemde Milli Savunma Bakanlığı (MSB) ve İçişleri Bakanlığı açıklamalarına göre bu ay içinde "düşürülen" ve "düşmüş halde bulunan" toplam üç farklı İHA vakası kamuoyuna yansımıştı.
Bunların içinden bir tanesi Türk Hava Kuvvetleri tarafından vurularak düşürüldü. Diğerleri ise arazide parçalanmış halde bulundu.
Yine ilki 15 Aralık'ta 2025 yılında Karadeniz'den girip Ankara/Elmadağ ile Çankırı arasında F-16 uçağı tarafından hava-hava füzesi ile imha edildi.
MSB, aracın "kontrolden çıktığının" anlaşıldığını ve yerleşim yerlerinden uzak bir noktada kontrollü şekilde vurulduğunu açıkladı.
Füze isabeti sonrası çok küçük parçalara ayrıldığı için İHA'nın enkaz tespiti ve teknik analizinin çok zor olduğu ifade ediliyor.
Aynı şekilde bir diğer İHA ise Kocaeli civarında düşmüş halde bulundu. Söz konusu İHA'nın Rus menşeli Orlan-10 olduğu düşünülmüştü. Aracın teknik incelemesi İçişleri ve Milli Savunma Bakanlığı birimlerince yapılıyor.
Bir başka İHA ise yine Aralık sonu Balıkesir'de bulundu. Tıpkı Kocaeli'deki gibi bu İHA da düşmüştü.
Dolayısıyla bu olaylar sonrasında Türk yetkililer, Rusya ve Ukrayna'yı Karadeniz güvenliği ve hava sahası ihlalleri konusunda resmen ikaz etti.
İHA'LAR ÇEŞİT ÇEŞİT
İHA'lardan ikisinin menşei ve türü bilinmiyor. Kocaeli-İzmit bölgesinde bulunan İHA'nın ise kuyruğunda kırmızı bir yıldızın olduğu görüldü. Halkın ihbarı üzerine jandarma ekipleri bölgeye sevk edilirken İHA'nın görüntüleri sosyal medyada yayıldı.
Aynı dönemde ilk belirlemelere göre; Rus menşei keşif ve gözetleme amaçlı kullanılan Orlan-10 tipi olduğu değerlendirilen, İHA bulunduğu açıklandı.
Yine Orlan-10 tipi İHA'lar keşif, gözetleme ve istihbarat toplama amacıyla kullanılıyor. Bu yüzden de gözetleme kameraları ve elektronik sensörler taşıyan bir sistemi var.
O DRONLAR Radarda görünmüyor mu?
Bu kapsamda radar kesit alanı düşük olduğu için bu İHA'lar, radar ekranında ya çok geç fark ediliyor ya da çok küçük bir hedef gibi görünüyor. Bu türden İHA'lar radar dalgasını radara geri değil, başka yöne saçıyor veya emiyor. Bu yüzden de görülmeleri zor oluyor.
DRONLARIN FİZİKİ ÖZELLİKLERİ
Peki bu dronların fiziki özellikleri nasıl? Orlan-10'un tasarımında cam elyafı, epoksi reçine, yer yer karbon elyafı takviyeler ile lastik ve polimer bileşenler kullanıldı. Bunlar radar dalgalarını metale kıyasla daha az yansıtıyor ve aynı zamanda maliyeti azaltırken üretim hızını artırıyor. Orlan-10’un radar kesit alanı düşerken menzili de artırılıyor.
Yanı sıra kanat açıklığı yaklaşık 3 metre olan İHA'nın uzunluğu ise 2 metre kadar. Saatte en fazla 150 kilometreye çıkabilen araç, bin ila 5 bin metre yükseklikte seyredebiliyor ve 10 ila 16 saat havada kalabiliyor. Uzun havada kalış süresi, Orlan-10’un sahadaki en kritik avantajlarından biri.
Yani silahsız bir İHA olan Orlan-10, topçu ve füze birliklerine hedef koordinatı sağlamakla görevli. Ukrayna savaşında Orlan-10, ateş yönlendirme kabiliyetiyle öne çıktı.
Bu dronun en zayıf yönleri ise elektronik harbe açık, yavaş ve savunmasız olması. Bunun yanı sıra Orlan-10, "stealth" sınıfı bir İHA da değil. Genelde köşeli ve alışılmadık tasarımlara sahip yeni jenerasyon "stealth" İHA'ların görünmezlik seviyesi çok daha yüksek oluyor.
Nasıl tespit edildiLİYORLAR?
Milli Savunma Bakanlığı (MSB), Ankara-Elmadağ bölgesinde düşürülen İHA ile ilgili açıklamasında hava aracını tek bir sensöre dayanmadan; radar, elektro-optik ve elektronik harp sensörlerinden gelen çoklu verilerle tespit ettiğini açıklamıştı.
Dolayısıyla bu da İHA'nın sadece radarla bulunmadığı anlamına geliyor. Radara zayıf yansıyan modern İHA'lar kuş, sivil drone veya parazit gibi algılanabilir. Diğer bir deyişle radar havadaki cisimleri dalga yansımasına göre gördüğü için küçük, yavaş ve alçak uçan hedefleri kaçırabilir.
Yani elektro-optik sensörler ise kameranın yanı sıra termal görüntülemeye sahip olduğu için şekil, kanat, pervane ve ısı izi görülebilir hale geliyor. Bu sensörler gündüz veya gece ayrımı yapmadan çalışıyor. Yani tespit edilen nesnenin bir kuş veya parazit değil, motorlu bir hava aracı olduğunu anlayabiliyor.
Bu kapsamda elektronik harp sensörleriyle ise İHA’nın kontrol sinyali, veri aktarımı ve GPS alımı dinleniyor. Bu sensörler İHA'nın "konuşup konuşmadığını" ve frekansını belirleyebiliyor.
O Dron nasıl düşürüldü?
Bu kapsamda MSB ayrıca, söz konusu İHA'nın F-16’lar tarafından standart prosedürlerle en uygun noktada etkisiz hale getirdiğini belirtmişti.
Yine burada bahsi geçen standart prosedürler ise İHA'nın tespit edildikten sonra F-16'larla yakından incelendiği, askeri araç olduğunun belirlenmesinin ardından ikaz çağrılarının yapıldığı ve bunun ardından yerleşimden uzak, sivil hava trafiğinden izole bir alanda düşürülmesi anlamına geliyor.
DÜŞÜRME SİSTEMLERİ NASIL ÇALIŞIR?
İHA'ların düşürülmesi yöntemleri arasında hava-hava füzesi, top atışı ve elektronik karıştırma gibi yöntemler var. MSB, söz konusu İHA'nın hava-hava füzesi ile düşürüldüğünü açıklamıştı. Bir uçaktan ateşlenip başka bir hava hedefini vurmak için tasarlanmış güdümlü füzeler hava-hava füzesi diye tanımlanıyor.
Dolayısıyla hava sahasını ihlal eden dronlar (İHA'lar); askeri tehditlerde uçaklarca füze/top atışıyla, hassas bölgelerde ise radyo frekansı karıştırıcıları, GPS körelticiler, lazer silahları veya ağ atan özel savsaklayıcı (drone-savar) sistemler kullanılarak etkisiz hale getirilmekte.
Bu kapsamda;
- Elektronik ve Yumuşak İmha Yöntemleri-RF Karıştırma (Jamming):
Drone ile kumanda arasındaki radyo sinyallerini keser.GPS Spoofing / Köreltme: Konum sinyallerini aldatarak veya keserek cihazın güvenli yere inmesini sağlar.
- Siber Kontrol Ele Geçirme:
Cihazın yönetim protokollerine sızarak havada kontrolü devralır.
- Fiziksel ve Sert İmha Yöntemleri-Ağ ve Avcı Sistemler:
Yaklaşan dronlara özel ağ fırlatır veya avcı dronlar ile yakalar.Yönlendirilmiş Enerji (Lazer): Yüksek güçlü lazerler gövdeyi eriterek düşürür.
- Askeri Mühimmat:
Büyük İHA veya tehditlerde savaş uçakları (F-16) ya da hava savunma füzeleri/topları kullanılır.
