Kurban Hakkı, Halk Hakkı
* Bu köşe teknoloji ve ekonomi köşesi olduğu kadar bu ikisinin kesişim konusu olan insanı yani sosyolojiyi de içerir. Dinle teknoloji veya insanla teknoloji paraleldir. Ne kadar insani iseniz din ve teknoloji de o kadardır. Kurban bayramı sonrasında yılın 6. ayına başlıyoruz. Temmuz sonuna kadar da 4 yılda bir organize edilen dünya kupası gündemimiz olacak. 2026 çok hızlı geçecek. Bir bakmışız yıl bitmiş. Neye kurban olduğumuz belli olacak yılın sonunda.
* Kurban, Allah’a teslimiyet ve şükranla yakın olmaktır. Toplumsal dayanışma ve paylaşmaktır. Gerektiğinde sahip olunan en değerli şeyleri feda etmektir. Canımız, sağlığımız, malımız ve sayısız nimetimize karşı küçük bir teşekkürdür. Kurban eti, akrabalara, komşulara ve özellikle ihtiyaç sahiplerine dağıtılır. Bu sayede toplumdaki gelir adaletsizliği hafifler, zengin ile fakir arasındaki bağlar güçlenir ve sosyal huzur artar. İnsanın dünyaya olan düşkünlüğünü azaltır, cimrilikten uzaklaştırır ve fedakârlığa alıştırır. Yolcu olmayan ve temel ihtiyaçları dışında mala sahip olan her müslüman kurban kesmelidir. Onların ne etleri Allah’a ulaşır ne de kanları; O’na ulaşacak olan sadece sizin takvanızdır. En dikkat edilmesi gereken ibadet kurbandır. Hisseli kesilen kurbanlarda söylenmese dahi aklınızdan geçirdiğiniz düşünce bütün kurbanı, kurbanlıktan çıkarır sade ete dönüştürür.
* Hak, hukuk, adalet gibi durumlar için din özellikle samimi olan dinler insan olmayı öne çıkarır. Temel konu insan olmaktır. Kurban olmak nasıl her hayvana nasip değil ise her insana da insan olmak nasip olamaz. Nasıl yani? Dış görünüşte insan görünüşlü ama mutant organizmalar gibidirler. Senin gibi konuşur ama içi senin gibi değildir. İçinde yaşadıkları toplumun dayattığı geleneklere, hızlı değişen teknolojiye veya iletişim araçlarına uyum sağlamak yerine, bu yapılara direnerek yeni bir kültürel kimlik inşa eder veya davranışları evrim geçirmiş insanlardır. Toplumun genel geçer ahlaki, politik ve kültürel kabullerini ret ederler. Kendi özgün değer sistemlerini veya kolektif yaşam biçimlerini oluştururlar. Bilgi çağının getirdiği dijital dönüşümle birlikte, geleneksel bağlardan koparak tamamen sanal topluluklar içinde yeni bir sosyal varoluş geliştirirler.
* Halk hakkı ise hem anayasal ve hem hukuki haklarıdır. Halkın devlete ve birbirlerine karşı sahip olduğu güvenceler en önemli güncellemedir. Yaşama, kişi dokunulmazlığı ve özel hayatın gizliliği örnektir. Eğitim, çalışma, sağlık ve mülkiyet hakları korunmalıdır. Halk için Hâk ile Hak için halk ile olmalıdır. Başkalarının malına, canına, namusuna ve haklarına zarar vermemek, adaletli davranmak bu sorumluluğun temelidir. Temel haklarımız, yalnızca insan olmadan dolayı sahip olduklarımızdır. Dokunulamaz, devredilemez ve vazgeçilemez evrensel değerlerdir. Yaşama ve kişi güvenlik hakkıdır. Hiçbir ayrım gözetilmeksizin herkes kanunlar karşısında eşittir. Herkes istediği inanca sahip olma veya olmama, düşüncelerini özgürce ifade etme hakkına sahiptir. Özel hayatının dokunulmazlığı esastır. Gelişmiş bir yaşam standardı için her birey devlet güvencesinde eğitim ve sağlık hizmetlerine erişme hakkına sahiptir.
* Hukukun üstünlüğü endeksine göre, 2015 yılında 80. sırada bulunan Türkiye, her yıl gösterdiği düşüş eğilimi ile 38 sıra kaybederek 2025’te 118. sıraya kadar geriledi. Endekste Türkiye’nin puanı 0,41 olarak ölçüldü ve bu skor Türkiye'nin son 10 yıldaki en düşük seviyesi oldu. Doğu Avrupa ve Orta Asya bölgesinde 15 ülke arasında 14’üncü sırada bulunan Türkiye, üst-orta gelir grubundaki 41 ülke içinde ise 37’nci sırada. Bu değer, Türkiye’nin hem küresel sıralamada hem de bölgesel ve gelir grubu sıralamalarında son sıralarda yer almasına yol açtı. Hukukun üstünlüğü endeksi 1-hükümetin yetkilerinin sınırlandırılması, 2-yolsuzlukla mücadele, 3-açık yönetim, 4-temel haklar, 5-güvenlik, 6-düzenleyici uygulamalar, 7-medeni ve 8-ceza adaleti gibi 8 alandaki performansı ölçüyor. Temel haklar kategorisinde Türkiye 134. sırada
Endeks verilerine göre Türkiye, son on yılda Hukukun Üstünlüğü Endeksi’nde ciddi bir gerileme yaşadı. 15 Temmuz 'un ardından Türkiye, hukuk devleti sıralamasında 19 sıra geriye giderek 99. sıraya geriledi. Türkiye aynı zamanda temel haklar kategorisinde de 143 ülke arasında 134. sırada yer aldı. Ayrımcılığın önlenmesi, yaşam ve güvenlik hakkı, adil yargılanma hakkı, ifade ve inanç özgürlüğü, mahremiyetin korunması, toplanma özgürlüğü ve temel işçi haklarının güvence altında olması gibi göstergeleri kapsıyor. Ülkemiz en çok gerileyen 2. ülke oldu.
Türkiye’nin puanı 2024-2025 döneminde %1,9 düşerken, bu oran Sırbistan’ın ardından listenin üst sıralarına taşıdı. Macaristan ve Burkina Faso %2,0, ABD ve Meksika %2,8, Sudan %4,4 ve Rusya %4,9 geriledi.
*Sonuç olarak, bu korkunç durumdan nasıl kurtulacağız. Öncelikle yargı bağımsız olacak, yolsuzluk olmayacak, denetleme olacak ve temel hak ve özgürlükler anayasal güvence altına alınacak. Kamu kurumların şeffaflığı ve kanunların herkese eşit uygulanması bu süreçteki temel adımdır. Hâkim ve savcıların idari ve mali açıdan yürütmeden tamamen bağımsız olmalı, atama ve terfi süreçleri liyakate göre yapılmalıdır. Kamu yönetimi şeffaf olmalı ve denetlenmelidir. Yasama, yürütme ve yargı birbirini denetleyebilmelidir. Ayrıcalıksız, evrensel insan hakları standartlarıyla uyumlu ve kamuoyuna açık kanunların yapılmalı ve bu kanunların hiçbir ayrım gözetmeden herkese eşit uygulanmalıdır. İfade özgürlüğü, mülkiyet hakkı ve örgütlenme özgürlüğü gibi temel hakların yasalarda olduğu gibi uygulamada da korunmalıdır. Kurban olan hak mıdır, halk mıdır?
