Yedisinde neysek 70'inde de o muyuz. “Bu yaştan sonra ben değişmem” bir efsane mi?
“BU YAŞTAN SONRA DEĞİŞMEM” DİYENLER BURADA MI?
Modern bilim ise tam aksini söylüyor. Nörolojik araştırmalar artık eskiyi sorgulattırıyor. Norolograla ve klinik psikologlara göre beynmizin nöroplastisite özelliği sayesinde yaşam boyu kendini yeniden şekillendirebiliyor.
Kalbimizin yeni sinir ve dalarlar ürettiği gibi gibi beynimiz de yeni sinirsel bağlantılar kurabiliyor.
Uzmanlaraz göre bu süreç sadece zihinsel değil, aynı zamanda biyolojik bir dönüşüm.
Artık insanın yedisinde neyse yetmişinde de odur ya da “bu yaştan sonra ben değişmem düşüncesi” sona erdi. Nörobilimin son yıllardaki keşifleriyle birlikte bu düşünceler tamamen geçerliliğini yitirdi ve çöpe gitti.
HER AN YENİDEN BAŞLAYABİLİRİZ
Dolayısıyla beynimizin yeni deneyimler, düşünceler ve hatta günlük alışkanlıklar aracılığıyla kendi sinirsel bağlarını sıfırdan yapılandırabildiğini gösteren nöroplastisite yeteneği, biyolojik olarak her an yeniden başlayabileceğimizi kanıtlıyor.
Bu çerçevede psikoterapide şahit olunan zihinsel dönüşümlerin aslında beyindeki somut, fiziksel değişimlerin birer yansıması olduğunu vurgulanıyor. Zihnimiz, ona gün içinde nasıl davrandığımıza, neyi dert edindiğimize veya nasıl nefes aldığımıza göre şekillenir. Değişmek sadece psikolojik bir karar değil, biyolojik bir süreçtir ve bunun için büyük travmalar beklemeye gerek yoktur; bugün atacağınız küçük bir adım, beyninizde yeni bir patika açabilir.
ORMANDA YENİ KULLANILMAYA BAŞLANAN PATİKA
Öte yandan nöroplastisite kavramının, beynin deneyimler, düşünceler ve davranışlar aracılığıyla sinirsel bağlantılarını (nöral ağlarını) sıfırdan yapılandırabilme kapasitesini ifade ettiğini belirten uzmanlara göre beyindeki bu değişim süreci, tıpkı ormanda yeni kullanılmaya başlanan bir patikayı andırmakta.
Dolayısıyla aynı yoldan tekrar tekrar geçtikçe o iz derinleşir, patika genişler ve belirgin bir yol haline gelir. Buna karşılık, kullanılmayan eski bağlantılar ise zamanla zayıflar ve yerlerini yeni nöral yollara bırakır. Yani beynimiz, statik bir yapı değil; sürekli işlenen, canlı bir haritadır benzetmesini kullanıyor. Bu yeniden yapılanma ve dönüşüm sürecinin gerçekleşmesi için hayatımızda çok büyük travmaların ya da çok yoğun akademik öğrenme süreçlerinin yaşanmasının şart değil.
DEĞİŞİMİN GÜNLÜK DETAYLARI
Bu sürecin gizli gücü günlük detaylarda saklı. Beyinimizdeki nöral esneklik, aslında biz farkında olmasak da gündelik yaşamda sessiz sedasız sürer. Gün içinde dikkatimizi nereye verdiğimiz, hangi düşünce kalıplarını alışkanlık haline getirdiğimiz, hatta nasıl nefes aldığımız bile bu biyolojik süreci doğrudan etkiler ve beynimizi şekillendirir.
Bu anlamda psikolojik gelişimin biyolojik karşılığını alarak terapi odalarında danışanların bakış açılarının genişlemesi, eski alışkanlıklarını bırakıp yeni davranış kalıpları geliştirmesi ya da geçmiş travmatik anılarla kurdukları ilişkilerin değişmesi, yalnızca soyut birer düşünce dönüşümü değil. Bu süreçlerin tamamı, beyin düzeyinde gerçekleşen somut, fiziksel değişimlerin ve yeni nöral yolların inşa edilmesinin birer yansıması olarak nitelendiriliyor. Kısacası, kalıcı her psikolojik değişim, aslında beynin fiziksel olarak yeniden şekillenmesi anlamına geliyor.
Dolayısıyla nöroplastisite kapasitesini en üst düzeye çıkarmak ve zihinsel esnekliği desteklemek için hayatımıza dahil edebileceğimiz 3 unsur şöyle:
Düzenli Fiziksel Egzersiz: Egzersiz yapmak, beyinde yeni sinir hücrelerinin oluşumunu (nörojenez) ve hücreler arası iletişimi sağlayan proteinlerin (BDNF) salgılanmasını doğrudan tetikler.
Kaliteli Uyku Düzeni: Gün içinde öğrenilen bilgilerin kalıcı hafızaya aktarılması, sinirsel bağlantıların güçlenmesi ve beynin ertesi güne sağlıklı bir şekilde hazırlanması ancak kaliteli bir uyku süreciyle mümkündür.
Yeni Deneyimler ve Öğrenme: Rutinlerin dışına çıkmak; yeni bir dil öğrenmek, bir enstrüman çalmayı denemek ya da farklı hobiler edinmek beyinde hiç kullanılmamış yeni patikaların açılmasını sağlar. Klinik Psikolog Ertuğ Gözeri, bu üç temel faktörün yanı sıra sağlıklı beslenme alışkanlıklarının ve stres yönetiminin de nöroplastisite sürecini doğrudan besleyen yapı taşları olduğunu vurguluyor.
